Το «Θεσσαλονίκη Αλλιώς» συναντά τον Δήμο Θεσσαλονίκης, στο πλαίσιο του έργου REGENWEST, διοργανώνοντας ένα φεστιβάλ αφιερωμένο στην περιοχή. Σε συνεργασία με την Αντιδημαρχία Τεχνικών Έργων και Βιώσιμης Κινητικότητας και την Αναπτυξιακή Μείζονος Αστικής Θεσσαλονίκης, θα παρουσιαστούν για πρώτη φορά και τα σχέδια για το μέλλον του Βαρδάρη.
Η δράση «Δυο μέρες στο Βαρδάρη» (25-26 Απριλίου 2026) φιλοδοξεί να γεφυρώσει το παρελθόν με το παρόν και να ανοίξει μια ουσιαστική συζήτηση για το αύριο της περιοχής, μέσα από ένα πολύπτυχο πρόγραμμα που περιλαμβάνει ημερίδα, περιπάτους, συζητήσεις, εκθέσεις, προβολές και συμμετοχικές δράσεις.
Η μελέτη ανάπλασης
Η συζήτηση για την Πλατεία Δημοκρατίας ή Βαρδαρίου ξεκινά από τη στρατηγική του Δήμου Θεσσαλονίκης, που επιχειρεί να επαναπροσδιορίσει τον ρόλο της περιοχής ως βασικής εισόδου της πόλης. Στον πυρήνα του σχεδιασμού βρίσκεται η μελέτη για την ανάπλαση της Πλατείας μετά την απομάκρυνση των εργοταξίων του Μετρό και των γύρω διαδρομών στα δυτικά τείχη της πόλης. Κύριος στόχος της ανάπλασης είναι η αποκατάσταση του ρόλου της πλατείας, στη διασταύρωση μεγάλων οδικών αξόνων που σήμερα εξυπηρετεί́ κυρίως τα αυτοκίνητα. Η παρέμβαση στοχεύει στην αποκατάσταση του δημόσιου χώρου ως τόπου παραμονής και συνάντησης, μετατοπίζοντας το βάρος από την κυκλοφορία των οχημάτων στους πεζούς.
Η Θεσσαλονίκη είναι μία από τις 23 πόλεις της ΕΕ που έχουν λάβει το Mission Label στο πλαίσιο της αποστολής για 100 κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλειςΗ πρόταση περιλαμβάνει αύξηση του πρασίνου, ανάδειξη των υφιστάμενων μεγάλων δέντρων και δημιουργία συνθηκών που ευνοούν την καθημερινή χρήση της πλατείας από κατοίκους και επισκέπτες. Παράλληλα, η βιοκλιματική προσέγγιση ενισχύει τη βιωσιμότητα του σχεδιασμού.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται και στη λειτουργία της περιοχής ως κόμβου μετακινήσεων και ηαύξηση του επιπέδου της οδικής ασφάλειας για όλους τους χρήστες (πεζούς, ΑμεΑ, ποδήλατα, οχήματα μικροκινητικότητας, Μέσα Μαζικής Μεταφοράς και Ι.Χ.). Με τη λειτουργία του μετρό, η Πλατεία αναμένεται να εξελιχθεί σε σημείο πολυτροπικής κινητικότητας, συνδέοντας διαφορετικά μέσα μεταφοράς και βελτιώνοντας την προσβασιμότητα.
Η μελέτη αναμένεται να δημοπρατηθεί ως τα τέλη του καλοκαιριού, όπως επισημαίνει ο αντιδήμαρχος Τεχνικών Έργων και Βιώσιμης Κινητικότητας Πρόδρομος Νικηφορίδης, ο οποίος θέτει με σαφήνεια το πλαίσιο: «Το σίγουρο είναι ότι ως κεντρική είσοδος στην πόλη, με όλη αυτή την ιστορία που φέρει, θα πρέπει η πλατεία Βαρδαρίου να ξαναβρεί τον ρόλο της, να ξανασυσταθεί και να την ξανααγαπήσουμε. Και αυτό μπορεί να γίνει χωρίς μεγάλες ανατροπές,με μια ήπια ανάπλαση που θα την αναζωογονήσει. Τα δέντρα της Πλατείας, κυρίως πλατάνια, είναι μοναδικά και, εννοείται, θα διατηρηθούν, ενώ στην οδό Ειρήνης στο πάνω τμήμα της προς την Αγίου Δημητρίου θα διαμορφωθεί ένας μεγάλος χώρος πρασίνου.Θέλαμε ό,τι κάνουμε να το κάνουμε με τρόπο που να μπορεί σύντομα η πόλη να ξαναζήσει την πλατεία και όλο αυτό τον δημόσιο χώρο».
Περιγράφοντας τη διαδρομή μέχρι εδώ, ο κ. Νικηφορίδης αναφέρεται στις δυσκολίες που συνάντησε το πρότζεκτ: «Η Θεσσαλονίκη είναι μία από τις 23 πόλεις της ΕΕ που έχουν λάβει το Mission Label της Ευρωπαϊκής Επιτροπής στο πλαίσιο της αποστολής για 100 κλιματικά ουδέτερες και έξυπνες πόλεις. Πάνω σε αυτό είχαμε ετοιμάσει ένα πρόγραμμα, στο οποίο επικεντρωθήκαμε στην περιοχή από το Βαρδάρη μέχρι τον Σιδηροδρομικό Σταθμό για να τη μελετήσουμε. Μετά ξεκίνησε και η μελέτη για το Βαρδάρη. Γύρω από τον Σταθμό δεν έχουμε πολλές δυνατότητες -γιατί η ιδιοκτησία είναι της ΓΑΙΟΣΕ- ενώ η αδιάνοικτη οδός Νίκου Καζαντζάκη πίσω από τη Βίλα Πετρίδη είναι μια μεγάλη πληγή εδώ και πολλές δεκαετίες. Δυστυχώς, καθώς δεν έχουν ολοκληρωθεί ακόμη οι απαλλοτριώσεις δεν μπορούμε να κάνουμε ουσιαστικές παρεμβάσεις. Έτσι, στο πλαίσιο της έρευνας πάνω σε αυτήν την περιοχή αποφασίσαμε να αναθέσουμε στην Parallaxi να οργανώσει αυτές τις εκδηλώσεις».
Η δράση ως εργαλείο δημόσιας συζήτησης
Μέσα σε αυτό το πλαίσιο σχεδιασμού, η δράση «Δυο μέρες στο Βαρδάρη» λειτουργεί ως αφετηρία διαλόγου. Ο Δήμος Θεσσαλονίκης επιλέγει να ανοίξει τη συζήτηση προς την κοινωνία μέσα από μια πολιτιστική πλατφόρμα, που αναδεικνύει τον Βαρδάρη ως τόπο μνήμης και εμπειρίας.
Από την πλευρά της Parallaxi, η προσέγγιση εστιάζει στη βιωματική ανάδειξη της ιστορίας της περιοχής. Ο Γιώργος Τούλας, εκδότης του περιοδικού Παράλλαξη και ιδρυτής του «Θεσσαλονίκη Αλλιώς» περιγράφει τον πυρήνα της ιδέας: «Ο Βαρδάρης είναι για εμάς ένα πολύ σημαντικό σημείο της Θεσσαλονίκης. Ένας τόπος με πολύ μεγάλη ιστορία και δραστηριότητα, ο οποίος όμως όταν ξεκίνησαν τα έργα του Μετρό, χάθηκε πίσω τις λαμαρίνες για 20 χρόνια. Αυτό που μας ενδιέφερε πάντα είναι ότι εκτός από το “σημείο μηδέν” της πόλης ήταν διαχρονικά και ένας τόπος συνάντησης. Δηλαδή στο Βαρδάρη το πρωί συναντιόνταν οι άνθρωποι από τις εργατικές συνοικίεςπου κατέβαιναν εκεί να αλλάξουν λεωφορείο, έπιναν τον καφέ τους ή έτρωγαν έναν πατσά· οπωσδήποτε όλη τη μέρα η περιοχή έσφυζε από ζωή. Και το βράδυ μεταμορφωνόταν σε κάτι άλλο, σε αυτόν τον ερωτικό Βαρδάρη, που είχε ένα άλλο πρόσωπο».
Το πρόγραμμα της διοργάνωσης το Σαββατοκύριακο 25 – 26 Απριλίου 2026 σχεδιάστηκε ώστε να ενεργοποιεί διαφορετικές πλευρές της περιοχής και να φέρνει το κοινό σε άμεση επαφή με τον χώρο. Η πολυμορφία των δράσεων δημιουργεί ένα πλούσιο πλέγμα εμπειριών που ενισχύει τη σύνδεση του κοινού με την περιοχή.
Το ερώτημα για την ουσιαστική επίδραση τέτοιων δράσεων παραμένει κρίσιμο. Ο Γιώργος Τούλας τοποθετείται με σαφήνεια: «Δεν την αλλάζουν την περιοχή οι δράσεις μας, αλλά τουλάχιστον ευαισθητοποιούν ανθρώπους και φορείς ώστε να αρχίσουν να ασχολούνται ή ανοίγουν μια συζήτηση. Το έχουμε δει και σε άλλεςπεριοχές και σε κτίρια, που μας έχουν απασχολήσει στο παρελθόν, όπως για παράδειγμα το Ντεπώ. Στόχος μας είναι δηλαδή να κινήσουμε το ενδιαφέρον, να λειτουργήσει μία τέτοια πρωτοβουλία ωςένα τσίγκλισμα προς τον Δήμο ή άλλους φορείς για να δοθεί συνέχεια».
Το «Θεσσαλονίκη Αλλιώς» είναι μια πρωτοποριακή δράση αστικής παρέμβασης και εθελοντισμού, που ξεκίνησε η Parallaxi το 2010. Στόχος της είναι η ανάδειξη μιας διαφορετικής, δημιουργικής και αισιόδοξης εικόνας της πόλης, μέσα από αστικά πειράματα, πολιτιστικές εκδηλώσεις, δράσεις για το περιβάλλον και την καθημερινότητα..
Το πρόγραμμα
Το διήμερο «Δυο μέρες στο Βαρδάρη» ξεκινά το Σάββατο 25 Απριλίου, στις 11.00 με ημερίδα στο Space Lab (Μοναστηρίου 18), στην οποία ο Δήμαρχος Θεσσαλονίκης Στέλιος Αγγελούδης και ο αντιδήμαρχος Πρόδρομος Νικηφορίδης θα παρουσιάσουν τα σχέδια για την περιοχή Βαρδάρης–Νέος Σιδηροδρομικός Σταθμός. Ειδικοί θα αναλύσουν τις δυνατότητες που ανοίγει η λειτουργία του μετρό.
Την Κυριακή 26 Απριλίου στην Πλατεία Δημοκρατίας (11:30–16:30) παρουσιάζονται ψηφιακές εφαρμογές που μετρούν την ποιότητα του αέρα σε πραγματικό χρόνο και προτείνουν τις πιο «πράσινες» διαδρομές στην πόλη — με πρόσκληση στο κοινό να τις δοκιμάσει και να εκφράσει τη γνώμη του.
Στο μεσημέρι (12:00, εκκίνηση από το Πάρκο Τειχών Βαρδαρίου, οδός Παπαρηγοπούλου) ξεκινά αφηγηματικός βιωματικός περίπατος σε όλη την περιοχή. Σε κάθε στάση, καλλιτεχνικές ομάδες που δραστηριοποιούνται στη γειτονιά — Sempreviva, Blackout, Prodancers Studio, Tepsischorus — παρουσιάζουν χορευτικά, θεατρικά και μουσικά δρώμενα. Ο περίπατος, σε συνεργασία με τους Dot2Dot, ανασύρει τη μνήμη των χανιών, των σινεμά, των αγορών και των νυχτερινών μαγαζιών που δεν υπάρχουν πια.
Στις 17.00 στο roof garden του Anatolia Hotel (Λαγκαδά 13), θα γίνει πάρτι με θέα τον Βαρδάρη και το τρίο Οικονομίδης–Κωσταβέλης–Σπανίδης.
Στις 20.00 (Αυλή Κτηνιατρικής Σχολής, Σαπφούς 68) θα προβληθεί το ντοκιμαντέρ του Κώστα Μπακιρτζή για το σινέ-Βίλμα, με συζήτηση με τον συγγραφέα Θωμά Κοροβίνη και τον Νίκο Σταμούλη, ταμία για δεκαετίες του κινηματογράφου Λαϊκόν.
Παράλληλα, από 25 Απριλίου έως 10 Μαΐου, στο υπόγειο τούνελ του Σιδηροδρομικού Σταθμού θα φιλοξενηθεί έκθεση φωτογραφίας με εικόνες του Βαρδάρη από διάφορες δεκαετίες, κείμενα και ποίηση για την περιοχή (επιμέλεια: Λένα Σιμώνη). Όλες οι δράσεις είναι με ελεύθερη είσοδο.
Το ευρωπαϊκό πρόγραμμα ReGenWest
Η συνολική προσπάθεια εντάσσεται στο ευρωπαϊκό έργο ReGenWest, που στοχεύει στη δημιουργία κλιματικά ουδέτερων και βιώσιμων περιοχών. Μέσα από τη συνεργασία δημόσιων φορέων και ερευνητικών ιδρυμάτων, επιχειρείται η ανάπτυξη ενός ολοκληρωμένου μοντέλου αστικής αναζωογόνησης.
Η περιοχή του Βαρδάρη λειτουργεί ως πιλοτικό πεδίο εφαρμογής, όπου συνδυάζονται η βιώσιμη κινητικότητα, η ενίσχυση του πρασίνου και η κοινωνική συνοχή. Σε αυτό το πλαίσιο, η δράση «Δυο μέρες στο Βαρδάρη» αποτελεί την πρώτη δημόσια έκφραση ενός σχεδίου που φιλοδοξεί να μετασχηματίσει ουσιαστικά την περιοχή και να επαναφέρει τον ρόλο της ως ζωντανό κομμάτι της πόλης.
