Την ανθολόγηση και επιμέλεια της έκδοσης έκανε ο θεολόγος, συγγραφέας και εκδότης Θεοφάνης Λ. Παναγιωτόπουλος, ενώ την εισαγωγή του τόμου υπογράφει ο φιλόλογος Γιάννης Β. Τασιόπουλος.
Ο Θεοφάνης Λ. Παναγιωτόπουλος προσεγγίζει τον Σκιαθίτη λογοτέχνη όχι απλώς ως αφηγητή ιστοριών, αλλά ως φορέα ενός ιδιαίτερου γλωσσικού και θεολογικού σύμπαντος. Από το σύνολο των 16 πασχαλινών διηγημάτων του Παπαδιαμάντη, διάλεξε για την έκδοση τα μισά. «Έκανα μια επιλογή οκτώ διηγημάτων με άξονα κυρίως να εμπεριέχουν αυτό που λέμε το ηθογραφικό στοιχείο, το θεολογικό, το φαντασιακό, το ψυχογραφικό — να είναι ένα κράμα όλων αυτών. Έχουν κυκλοφορήσει πάρα πολλές εκδόσεις όλα αυτά τα χρόνια για τον Παπαδιαμάντη, αλλά κάθε φορά που γίνεται μία νέα υπάρχει μία νέα επιμέλεια. Ο επιμελητής βλέπει από τη δική του οπτική γωνία ποια σημεία θέλει να φωτίσει περισσότερο. Εγώ κυρίως ήθελα να φωτίσω τα θεολογικά στοιχεία. Η αλήθεια είναι ότι δεν κάναμε αυτό που λέμε ελεύθερη απόδοση των διηγημάτων, γιατί έτσι θα χάναμε την αξία και τη μαγεία της γραφής του Παπαδιαμάντη. Δεν είναι μόνο η πλοκή των ιστοριών που μας κρατάει το ενδιαφέρον, είναι κυρίως η γλώσσα του. Ο λόγος του παραμένει αυτούσιος, χωρίς επεμβάσεις διατηρώντας έτσι τη δύναμή του».
Η ανθολογία επιδιώκει να αναδείξει τη σύνθεση ηθογραφικών, θεολογικών και ψυχογραφικών στοιχείων, προσφέροντας στον αναγνώστη μια ολοκληρωμένη εμπειρία ανάγνωσης. Ο κ. Παναγιωτόπουλος επισημαίνει: «Εστίασα περισσότερο στα θεολογικά στοιχεία, γιατί ο Παπαδιαμάντης χρησιμοποιεί εκφράσεις από τους ψαλμούς και, ιδίως στα πασχαλινά, από τον Αναστάσιμο Κανόνα του Αγίου Ιωάννη του Δαμασκηνού. Η θεολογία του είναι βιωματική, όχι δογματική και οι ήρωές του είναι απλοί, λαϊκοί και φτωχοί άνθρωποι. Και αυτό δημιουργεί μια μουσικότητα στη γλώσσα, όπως τα λειτουργικά κείμενα που ενσωματώνει έχουν τον δικό τους ρυθμό και τη δική τους αίσθηση».
Ο Παπαδιαμάντης παραμένει επίκαιρος γιατί αγγίζει βαθιά ανθρώπινα ζητήματα
Yπαγορεύει τον ρυθμό της ανάγνωσης
Η σχέση του έργου με το σύγχρονο αναγνωστικό κοινό αποτελεί ένα από τα κεντρικά ζητήματα που τίθενται στη συζήτηση γύρω από τον Αλέξανδρο Παπαδιαμάντη. Η δυσκολία της γλώσσας, αλλά και ο ρυθμός της ανάγνωσης που επιβάλλει το ίδιο το κείμενο, δημιουργούν μια ιδιαίτερη εμπειρία. Η νέα έκδοση των «Πασχαλινών Διηγημάτων» φιλοδοξεί να αποτελέσει μια πρόταση ανάγνωσης με ρυθμό, βάθος και πνευματικό προσανατολισμό. Σε μια εποχή ταχύτητας, ο λόγος του Παπαδιαμάντη καλεί τον αναγνώστη να επιβραδύνει, να παρατηρήσει και να επανασυνδεθεί με μια μορφή γραφής που παραμένει ζωντανή και ουσιαστική.
Ο Θεοφάνης Λ. Παναγιωτόπουλος επισημαίνει: «Ο λόγος του Παπαδιαμάντη υπαγορεύει τον ρυθμό της ανάγνωσης. Είναι αργός· δεν μπορείς να διαβάζεις πρόχειρα. Είναι ένας λόγος λιτός και συγκρατημένος, που απαιτεί προσοχή και προσήλωση. Αυτή η δυσκολία, όμως, είναι και το στοιχείο που τον καθιστά διαχρονικό, γιατί σε αναγκάζει να σταθείς, να σκεφτείς και να επιστρέψεις στο κείμενο».
Την εισαγωγή του τόμου υπογράφει ο φιλόλογος Γιάννης Β. Τασιόπουλος, ο οποίος αναφέρεται επίσης στη σχέση αναγνώστη και κειμένου: «Τα διηγήματα του Παπαδιαμάντη μας υποχρεώνουν να μην βιαζόμαστε· δεν μπορείς να τρέχεις πάνω στον λόγο τους, διότι δεν σου το επιτρέπει το σώμα του».
Αναφερόμενος στα ίδια τα διηγήματα, ο επιμελητής ξεχωρίζει τον «Αλιβάνιστο», ως χαρακτηριστικό παράδειγμα της γραφής του Σκιαθίτη λογοτέχνη: «Είναι ίσως το πιο απλό διήγημα ως προς την πλοκή του. Ένας άνθρωπος ζει απομονωμένος, περιθωριοποιημένος από τους άλλους. Στο τέλος, όμως, αποκαλύπτεται η αλήθεια της ζωής του. Ο Παπαδιαμάντης δείχνει ότι δεν μπορούμε εύκολα να κρίνουμε τους άλλους χωρίς να γνωρίζουμε την πορεία τους. Αυτό είναι ένα μήνυμα εξαιρετικά επίκαιρο».
Η διαχρονικότητα του έργου του Παπαδιαμάντη αναδεικνύεται και μέσα από άλλα διηγήματα της ανθολογίας, όπως ο «Λαμπριάτικος Ψάλτης», που σχολιάζει με λεπτή ειρωνεία κοινωνικές συμπεριφορές γύρω από τη θρησκευτική ζωή. «Ο Παπαδιαμάντης παραμένει επίκαιρος γιατί αγγίζει βαθιά ανθρώπινα ζητήματα. Οι ιστορίες του δεν είναι απλώς αφηγήσεις, αλλά καθρέφτες της ανθρώπινης συμπεριφοράς», σημειώνει ο κ. Παναγιωτόπουλος.
Θεοφάνης Λ. Παναγιωτόπουλος
Η πρώτη παρουσίαση της έκδοσης πραγματοποιήθηκε στον Ιερό Ναό Αγίων Αναργύρων στου Ψυρρή, στην Αθήνα, έναν χώρο με ιδιαίτερο συμβολισμό για το έργο και τη ζωή του συγγραφέα, όπου η λογοτεχνία συναντά τη βιωματική μνήμη. Η επιλογή του χώρου υπογραμμίζει τη σύνδεση του Παπαδιαμάντη με τη λειτουργική και πνευματική διάσταση της γραφής του, στοιχείο που διατρέχει και τη νέα αυτή έκδοση.
Απόφοιτος της Θεολογικής Σχολής του ΕΚΠΑ και μεταπτυχιακός σπουδαστής στη Λογοτεχνία στο Πανεπιστήμιο Λευκωσίας, ο Θεοφάνης Λ. Παναγιωτόπουλος έχει δημοσιεύσει έξι βιβλία -ποίηση και πεζογραφία- από το 2015 έως σήμερα, ενώ είναι ιδρυτής τόσο των Εκδόσεων Όμηρος όσο και της Αίθουσας Τέχνης Ύψιλον. To 2019 βραβεύτηκε για το έργο, την ενεργή παρουσία του στα γράμματα και για την σύγχρονη πνευματική δραστηριότητα του με το βραβείο «Νέου λογοτέχνη, Κωνσταντίνος Καβάφης» από το Λογοτεχνικό Περιοδικό Κέφαλος. «Στις εκδόσεις Όμηρος εστιάζουμε κυρίως στην ποίηση και τη λογοτεχνία. Στόχος μας είναι να αναδείξουμε νέες φωνές και παράλληλα να φέρουμε στο φως έργα με ιδιαίτερη σημασία», επισημαίνει.
