Η επαναλειτουργία του αγωγού πετρελαίου Vardax από τη Helleniq Energy και η παράλληλη κατασκευή του διασυνδετηρίου αγωγού φυσικού αερίου Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας συγκροτούν έναν «δίδυμο άξονα» ενεργειακών υποδομών, που μετατρέπει τη Βόρεια Ελλάδα σε σημείο αναφοράς για τον εφοδιασμό των Βαλκανίων.
Πρόκειται για εξελίξεις με έντονο γεωπολιτικό αποτύπωμα, ισχυρή οικονομική διάσταση και σαφή περιβαλλοντικά οφέλη, σε μια περίοδο αυξημένης αβεβαιότητας στις διεθνείς αγορές ενέργειας.
Ο αγωγός Vardax και η επιστροφή ενός κρίσιμου ενεργειακού διαδρόμου
Μετά από 13 χρόνια πλήρους αδράνειας, ο αγωγός πετρελαίου Vardax επανήλθε σε λειτουργία στα τέλη του 2025, σηματοδοτώντας την επανεκκίνηση ενός έργου κομβικής σημασίας για τη Θεσσαλονίκη και τη Βόρεια Ελλάδα. Ο αγωγός συνδέει το διυλιστήριο της Helleniq Energy στη Θεσσαλονίκη με τις εγκαταστάσεις της OKTA στη Βόρεια Μακεδονία, επαναφέροντας έναν κάθετο διάδρομο μεταφοράς παραδοσιακών καυσίμων στην καρδιά των Βαλκανίων.
Ήδη έχουν παραδοθεί τα πρώτα φορτία πετρελαίου κίνησης (ντίζελ), ενώ η πλήρης επιχειρησιακή λειτουργία του συστήματος αναμένεται να ολοκληρωθεί μέσα στις επόμενες εβδομάδες. Όπως έχει επισημανθεί από τη διοίκηση της Helleniq Energy, ο Vardax δεν αποτελεί απλώς ένα εμπορικό εργαλείο, αλλά έναν δεύτερο «κάθετο διάδρομο» ενεργειακού εφοδιασμού, συμπληρωματικό προς τα δίκτυα φυσικού αερίου, με αυξημένη γεωπολιτική βαρύτητα.
Τεχνικά χαρακτηριστικά και χωρικό αποτύπωμα
Ο αγωγός Vardax έχει συνολικό μήκος περίπου 213 χιλιόμετρα, εκ των οποίων τα 69,7 χλμ. βρίσκονται εντός ελληνικής επικράτειας. Στο ελληνικό τμήμα διέρχεται από αγροτικές, θαμνώδεις και δασικές εκτάσεις, στα διοικητικά όρια των δήμων Κορδελιού–Ευόσμου, Δέλτα, Ωραιοκάστρου, Χαλκηδόνος, Κιλκίς και Παιονίας. Η μεταφορική του δυναμικότητα φθάνει τα 2,5 εκατ. τόνους ετησίως, καθιστώντας τον έναν από τους σημαντικότερους αγωγούς πετρελαίου στην ευρύτερη περιοχή.
Το ιδιοκτησιακό καθεστώς αντανακλά τον διακρατικό χαρακτήρα του έργου: το 80% ανήκει στην ΕΛΠΕΤ Βαλκανική ΑΕ, θυγατρική της Helleniq Energy, και το 20% στη Naftovod – Naftovod Dooel Skopjie, κρατική εταιρεία της Βόρειας Μακεδονίας.
Περιβαλλοντικά και κοινωνικά οφέλη για τη Δυτική Θεσσαλονίκη
Πέρα από τα καθαρά οικονομικά μεγέθη, η επαναλειτουργία του αγωγού έχει άμεσο θετικό αντίκτυπο στην ποιότητα ζωής της Δυτικής Θεσσαλονίκης. Η διακοπή της μαζικής μεταφοράς ντίζελ με βυτιοφόρα μειώνει δραστικά την κυκλοφοριακή επιβάρυνση, τους ρύπους και τους κινδύνους ατυχημάτων σε περιοχές που επί σειρά ετών λειτουργούσαν ως άτυποι διάδρομοι βαρέων οχημάτων. Παράλληλα, ενισχύεται η ασφάλεια εφοδιασμού, ειδικά σε περιόδους κρίσεων, όπως πρόσφατα με τα αγροτικά μπλόκα που ανέδειξαν τις ευαλωτότητες της εφοδιαστικής αλυσίδας.
Εξαγωγική διεύρυνση και περιφερειακή ακτινοβολία
Η επανενεργοποίηση του Vardax ενισχύει καταλυτικά την εξωστρέφεια της Helleniq Energy. Πέρα από την τροφοδοσία της Βόρειας Μακεδονίας, ανοίγει τον δρόμο για αυξημένες ροές καυσίμων προς το Κόσοβο, τη Νότια Σερβία, την Κροατία και δυνητικά τη Βουλγαρία. Η προοπτική αυτή «κουμπώνει» με το ήδη εκτεταμένο δίκτυο λιανικής του ομίλου στα Βαλκάνια, με δεκάδες πρατήρια σε Σερβία, Βουλγαρία, Βόρεια Μακεδονία και Μαυροβούνιο.
Σε ένα περιβάλλον όπου περίπου το 50% των πωλήσεων του ομίλου κατευθύνεται πλέον στο εξωτερικό, ο αγωγός λειτουργεί ως υποδομή-πολλαπλασιαστής για τις ελληνικές εξαγωγές ενέργειας.
Ο αγωγός φυσικού αερίου Θεσσαλονίκης – Σκοπίων: το επόμενο βήμα
Παράλληλα με τον Vardax, σε εξέλιξη βρίσκεται η κατασκευή του διασυνδετηρίου αγωγού φυσικού αερίου Ελλάδας – Βόρειας Μακεδονίας. Το ελληνικό τμήμα, μήκους 56 χιλιομέτρων, συνδέει τη Νέα Μεσημβρία Θεσσαλονίκης με την περιοχή Ευζώνων–Γευγελής, ενώ το αντίστοιχο τμήμα στη γειτονική χώρα εκτείνεται σε 67 χλμ., με τελικό προορισμό την περιοχή Νεγκότινο. Το συνολικό μήκος του έργου ανέρχεται στα 123 χλμ.
Η αρχική ετήσια δυναμικότητα του αγωγού θα φθάνει τα 1,5 δισ. κυβικά μέτρα φυσικού αερίου, με δυνατότητα επέκτασης στα 3 δισ. κ.μ., ενώ έχουν ήδη εκπονηθεί μελέτες για τη μελλοντική μεταφορά «πράσινου» υδρογόνου. Η ολοκλήρωση του έργου τοποθετείται στο πρώτο εξάμηνο του 2027, ενισχύοντας περαιτέρω τον ρόλο της Θεσσαλονίκης ως ενεργειακού κόμβου πολλαπλών καυσίμων.
Η ενεργειακή διάσταση των ελληνικών επενδύσεων στη Βόρεια Μακεδονία
Η ενέργεια αποτελεί βασικό πυλώνα της ελληνικής επενδυτικής παρουσίας στη Βόρεια Μακεδονία. Σύμφωνα με τα πιο πρόσφατα στοιχεία της Κρατικής Στατιστικής Υπηρεσίας της χώρας που επεξεργάστηκε το Γραφείο Οικονομικών και Εμπορικών Υποθέσεων της Ελληνικής Πρεσβείας στα Σκόπια, τα συνολικά αποθέματα Άμεσων Ξένων Επενδύσεων (ΑΞΕ) ανήλθαν στο τέλος του 2024 στα 8,47 δισ. ευρώ, ποσό που αντιστοιχεί περίπου στο 50% του ΑΕΠ της χώρας. Σε σχέση με το 2023, καταγράφεται αύξηση 12,5%, ενώ την τελευταία πενταετία (2020–2024) η σωρευτική άνοδος προσεγγίζει το 45%.
Τα ελληνικά αποθέματα ΑΞΕ διαμορφώθηκαν το 2024 στα 869,04 εκατ. ευρώ, αυξημένα κατά 13,6% σε ετήσια βάση, αντιπροσωπεύοντας το 10,2% του συνόλου των ξένων επενδύσεων. Αν και η Ελλάδα υποχώρησε στην τέταρτη θέση μεταξύ των μεγαλύτερων επενδυτών, παραμένει στρατηγικός εταίρος, με ισχυρή παρουσία στους τομείς της ενέργειας, των μετάλλων, του λιανεμπορίου –ιδίως των τροφίμων– και των χρηματοπιστωτικών υπηρεσιών.
Μια νέα γεωοικονομική ταυτότητα για τη Θεσσαλονίκη
Η επαναλειτουργία του αγωγού Vardax και η κατασκευή του αγωγού φυσικού αερίου δεν είναι αποσπασματικές εξελίξεις. Συνιστούν μέρος μιας ευρύτερης στρατηγικής που τοποθετεί τη Θεσσαλονίκη στο επίκεντρο των ενεργειακών ροών της Νοτιοανατολικής Ευρώπης. Με υποδομές που εξυπηρετούν τόσο τα παραδοσιακά καύσιμα όσο και τη μετάβαση προς πιο «πράσινες» μορφές ενέργειας, η πόλη αποκτά ρόλο ενεργειακής πύλης με πολλαπλά οφέλη: οικονομική ανάπτυξη, γεωπολιτική αναβάθμιση και βελτίωση της ποιότητας ζωής.
Σε μια εποχή όπου η ασφάλεια εφοδιασμού και η διαφοροποίηση διαδρομών αποτελούν στρατηγική προτεραιότητα για την Ευρώπη, η Θεσσαλονίκη δεν λειτουργεί ως κρίσιμος κόμβος στον νέο ενεργειακό χάρτη των Βαλκανίων.
