Ο Gëzim Tosuni, Chair of the Board of Directors, Kosovo Transmission System Operator – KOSTT, εστίασε στην τεχνική κατάσταση και τη διασυνδεσιμότητα των δικτύων στην περιοχή.
Ανέφερε την αναβάθμιση της σύνδεσης 400 kV με την Αλβανία και τον σχεδιασμό νέας σύνδεσης 400 kV με τη Βόρεια Μακεδονία, ενώ μέσω 10ετούς σχεδίου ανάπτυξης κατασκευάζονται νέες γραμμές 110 kV και υποσταθμοί για την ενσωμάτωση των ΑΠΕ.
Εξέφρασε ιδιαίτερη ικανοποίηση για την επιτυχημένη σύζευξη της αγοράς ηλεκτρικής ενέργειας του Κοσόβου με την Αλβανία. Ωστόσο, ανέδειξε ένα σοβαρό πολιτικό εμπόδιο: το 25% των διασυνοριακών χωρητικοτήτων δεν μπορεί να αξιοποιηθεί εμπορικά, καθώς η διασύνδεση με τη Σερβία παραμένει μπλοκαρισμένη.
Παράλληλα, επεσήμανε τη δυσκολία απεξάρτησης του Κοσόβου από τον λιγνίτη, ελλείψει βιώσιμης εναλλακτικής ή υποδομής εισαγωγής φυσικού αερίου.
Ο Μιχάλης Μαθιουλάκης, Ακαδημαϊκός Διευθυντής του Greek Energy Forum, υποστήριξε ότι τα τεχνικά έργα δεν αρκούν αν δεν λυθούν τα υποκείμενα πολιτικά ζητήματα.
Όπως σημείωσε, ο λόγος που συχνά καθυστερούν οι διασυνδέσεις δεν είναι τεχνικός ή οικονομικός, αλλά οι διαφορετικές εθνικές προτεραιότητες των χωρών στα Βαλκάνια. Ανέφερε ότι η ενεργειακή αναβάθμιση της Ελλάδας, αν και αποσκοπεί στην ενίσχυση της εθνικής ασφάλειας, μπορεί να δημιουργεί αίσθημα εξάρτησης στις γειτονικές χώρες – χωρίς ειλικρινή συζήτηση γι’ αυτούς τους φόβους, η συνεργασία κολλάει.
Προειδοποίησε επίσης ότι η δημιουργία νέων δικτύων, ως μονοπώλια, οδηγεί σε αύξηση ρυθμιζόμενων χρεώσεων και επιβάρυνση των λογαριασμών ρεύματος για τους καταναλωτές. Ο κ. Μαθιουλάκης πρότεινε οι μελλοντικές μελέτες να εστιάσουν πρώτα στην εξεύρεση κοινού γεωπολιτικού εδάφους μεταξύ των κυβερνήσεων, πριν αναλωθούν στα τεχνικά ζητήματα.
Η Jasmina Trhulj, Head of Electricity Unit, Energy Community Secretariat, Austria, εμφανίστηκε αισιόδοξη για την ταχεία ενσωμάτωση των χωρών της περιοχής στην ευρωπαϊκή αγορά ηλεκτρικής ενέργειας, αναφέροντας ότι η Σερβία προηγείται, ενώ το Μαυροβούνιο, η Μολδαβία και η Βόρεια Μακεδονία κάνουν σημαντικά βήματα. Επεσήμανε τον καθοριστικό ρόλο του Περιφερειακού Κέντρου Συντονισμού που εδρεύει στη Θεσσαλονίκη, εκφράζοντας την ελπίδα ότι θα συμβάλει στην επίλυση του προβλήματος διασύνδεσης Σερβίας-Κοσόβου. Ωστόσο, εξέφρασε έντονη ανησυχία για τις επιπτώσεις του EU Carbon Border Adjustment Mechanism (CBAM) της ΕΕ. Αναγνώρισε πάντως ότι μέσα σε αυτή τη συνθήκη, η Ελλάδα έχει αναδειχθεί σε σημαντικό περιφερειακό κόμβο εξαγωγής ενέργειας προς τον βορρά.
Ο Νικόλας Φρυδάς, Διευθυντής Ρυθμιστικής Στρατηγικής Καινοτομίας του ΑΔΜΗΕ, παρουσίασε αριθμούς και τεχνικά δεδομένα γύρω από τον μετασχηματισμό του ελληνικού συστήματος. Το 2025 αποτέλεσε χρονιά-ορόσημο, καθώς η Ελλάδα έγινε για πρώτη φορά εξαγωγική χώρα ηλεκτρικής ενέργειας.
Ο κ. Φρυδάς ανέδειξε ιδιαίτερα το έργο της υποβρύχιας διασύνδεσης της Κρήτης, η οποία λειτουργεί από τις 17 Δεκεμβρίου 2025, με προϋπολογισμό 1,1 δισ. ευρώ, αποτελεί μία από τις τρεις βαθύτερες παγκοσμίως και αποτρέπει την εκπομπή 1,5 εκατ. τόνων CO2 ετησίως. Τέλος, παρουσίασε το Δεκαετές Πρόγραμμα Ανάπτυξης 2026-2034, που περιλαμβάνει τη διασύνδεση των Δωδεκανήσων και νησιών του Βορείου Αιγαίου.
Τη συζήτηση συντόνισε ο Κωστής Σταμπολής, Πρόεδρος και Εκτελεστικός Διευθυντής του Ινστιτούτου Ενέργειας για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη (IENE), ο οποίος ανοίγοντας τη συζήτηση έθεσε το γεωπολιτικό πλαίσιο, επισημαίνοντας ότι σήμερα τεράστιες ποσότητες ενέργειας είναι «παγιδευμένες» – πλοία δεν μπορούν να ταξιδέψουν, αγωγοί αδυνατούν να παραδώσουν ενέργεια, διυλιστήρια κλείνουν – με αναπόφευκτες συνέπειες στην οικονομία, τον πληθωρισμό και τις επενδύσεις.
Ο κ. Σταμπολής οργάνωσε τη συζήτηση γύρω από δύο άξονες: την αναβάθμιση των ενεργειακών υποδομών στις έξι χώρες των Δυτικών Βαλκανίων και τον ρόλο της ψηφιοποίησης στην ενσωμάτωση των ΑΠΕ και τον μακροπρόθεσμο σχεδιασμό.
Κλείνοντας την ημερίδα, ο Γιώργος Παγουλάτος, Πρέσβης της Ελλάδας στον ΟΟΣΑ και Πρόεδρος των OECD Friends of South East Europe, συνόψισε πέντε βασικά μηνύματα: πρώτον, την ανάγκη εμβάθυνσης της ολοκλήρωσης της αγοράς μέσω σύζευξης αγορών για μείωση της μεταβλητότητας. Δεύτερον, τον εκσυγχρονισμό και την επέκταση των δικτύων με νέες διασυνδέσεις και καλύτερο συντονισμό μεταξύ διαχειριστών. Τρίτον, τις κυβερνητικές μεταρρυθμίσεις – διαφανείς διαγωνισμοί, κοστοστρεφής τιμολόγηση και προβλέψιμα ρυθμιστικά πλαίσια – για την προσέλκυση ιδιωτικών κεφαλαίων. Τέταρτον, τη χρηματοδότηση μέσω μικτών εργαλείων και εγγυήσεων, καθώς η διαθεσιμότητα κεφαλαίων δεν αρκεί χωρίς ρυθμιστική βεβαιότητα. Πέμπτον, την ψηφιοποίηση – έξυπνα δίκτυα, προβλέψεις μέσω τεχνητής νοημοσύνης και ψηφιακά εργαλεία συντονισμού σε πραγματικό χρόνο. Ο κ. Παγουλάτος υπογράμμισε ότι καμία χώρα δεν μπορεί να προχωρήσει μόνη της στην ενεργειακή ασφάλεια.
Η Gabriela Miranda, Ανώτερη Σύμβουλος του Προγράμματος Νοτιοανατολικής Ευρώπης του ΟΟΣΑ, τόνισε καταληκτικά ότι σήμερα, περισσότερο από ποτέ, η ενεργειακή ασφάλεια και η ανθεκτικότητα είναι ζωτικής σημασίας και αποτελούν κύρια πηγή ανάπτυξης για τη βιομηχανική παραγωγή και τα κέντρα δεδομένων, προειδοποιώντας ωστόσο ότι η αυξημένη κατανάλωση θα οδηγήσει σε περιβαλλοντικές προκλήσεις εάν δεν υπάρξει εκσυγχρονισμός.
Υπογράμμισε ότι υπάρχει τεράστια ευκαιρία για τη Νοτιοανατολική Ευρώπη να λειτουργήσει με ολοκληρωμένο τρόπο, ξεπερνώντας τις φυσικές υποδομές και τους κανονισμούς προς κοινούς εναρμονισμένους στόχους. Για την προσέλκυση επενδύσεων, σημείωσε, απαιτείται μακροπρόθεσμη προβλεψιμότητα, εναρμόνιση ρυθμιστικού πλαισίου και πολιτική σταθερότητα, ενώ ο ΟΟΣΑ λειτουργεί ως πλατφόρμα διαλόγου όπου οι κυβερνήσεις μπορούν να βρουν κοινές λύσεις.
Το έργο «Electricity, Digital and Regional Interconnectivity in South East Europe» εκπονείται από τον ΟΟΣΑ στο πλαίσιο της Ελληνικής Προεδρίας των Φίλων ΝΑ Ευρώπης, υπό τον Έλληνα πρέσβη στον ΟΟΣΑ, Καθηγητή Γιώργο Παγουλάτο.
