Η διαδρομή από το ερευνητικό εργαστήριο μέχρι τα ράφια της αγοράς μοιάζει συχνά με μια πραγματική «κοιλάδα θανάτου» για τις νέες ιδέες, με την εμπορευματοποίηση να αποτελεί, τις περισσότερες φορές, το μεγαλύτερο εμπόδιο. Οι Προ-εμπορικές Συμβάσεις – Pre-Commercial Procurement (PCP) – αποτελούν έναν ιδιαίτερα καινοτόμο μηχανισμό-«καύσιμο» που πολλαπλασιάζει την αξία της δημόσιας επένδυσης. Σύμφωνα με ευρωπαϊκά δεδομένα, για κάθε 1€ δημόσιας προμήθειας μέσω PCP, ξεκλειδώνονται επιπλέον 4€ από άλλες πηγές, μετατρέποντας τις νεοφυείς επιχειρήσεις- start-ups σε μαγνήτες κεφαλαίων.
Ταυτόχρονα, το PCP, που αποτελεί μία βασική μορφή δημόσιας σύμβασης καινοτομίας, λειτουργεί ως εγγύηση για την αγορά, λύνοντας το πρόβλημα των "πρώτων αγοραστών". Η υιοθέτηση της καινοτομίας από το Δημόσιο πιστοποιεί την αξία της, διευκολύνοντας έτσι την πώληση του νέου προϊόντος ή της υπηρεσίας και σε άλλους πελάτες.
Πώς λειτουργεί; Αντί το Δημόσιο να επενδύσει σε μία και μόνο αβέβαιη λύση, οι δημόσιοι φορείς προμηθεύονται υπηρεσίες έρευνας και ανάπτυξης (Ε&Α) για την ανάπτυξη καινοτόμων λύσεων με γνώμονα τις ανάγκες τους. Σε έναν "μαραθώνιο καινοτομίας" τριών σταδίων, οι προμηθευτές αποτυπώνουν αρχικά τις ιδέες τους σε ένα Σχέδιο (Στάδιο 1), συνεχίζουν με το Πρωτότυπο (Στάδιο 2) όπου η καινοτομία παίρνει "σάρκα και οστά" και καταλήγουν στις Δοκιμές (Στάδιο 3) σε πραγματικές συνθήκες. Μέσω μιας Σύμβασης- Πλαίσιο, οι δημόσιοι φορείς αξιολογούν διαρκώς τις νέες ιδέες, επιτρέποντας τη μετάβαση στα επόμενα στάδια μόνο σε όσες καλύπτουν τις πραγματικές ανάγκες τους. Σε αυτή τη διαδρομή, η χρηματοδότηση λειτουργεί ως "δίχτυ ασφαλείας", καθώς σε κάθε στάδιο προχωρούν και χρηματοδοτούνται εκ νέου μόνο οι πιο ισχυρές προτάσεις, υπογράφοντας κάθε φορά μια νέα σύμβαση με το Δημόσιο.
Tο αποτέλεσμα; Η διαδικασία ολοκληρώνεται εξασφαλίζοντας για τον δημόσιο φορέα ώριμες και δοκιμασμένες τεχνολογίες, που με ξεχωριστή εμπορική διαδικασία μπορεί να προχωρήσει στην πλήρη προμήθεια τους.
Οι Προ-εμπορικές Συμβάσεις διασφαλίζουν τη διατήρηση του ανταγωνισμού καθ' όλη τη διάρκεια υλοποίησης της Σύμβασης -Πλαίσιο, αποφέροντας οφέλη σε όλα τα εμπλεκόμενα μέρη.
Οι δημόσιοι φορείς εξασφαλίζουν τις βέλτιστες λύσεις, ενώ οι προμηθευτές εκτός των συμβάσεων με το Δημόσιο διατηρούν την πνευματική ιδιοκτησία των καινοτομιών τους, διευκολύνοντας την ανάπτυξη νέων εμπορικών προϊόντων. Ο αντίκτυπος στην αγορά είναι εμφανής: ενώ ήδη από τα πρώτα βήματα (Φάση 1) το ένα τρίτο των συμμετεχόντων βλέπει τις λύσεις του να βγαίνουν στην αγορά, το ποσοστό αυτό εκτοξεύεται στο 75% στη δεύτερη φάση, για να αγγίξει το 86% στην τελική ευθεία. Στην πράξη, αυτό σημαίνει ότι μία στις δύο εταιρείες έχει ήδη έσοδα από τεχνολογίες που γεννήθηκαν μέσα από το PCP. Το πιο ελπιδοφόρο όμως είναι ότι οι Συμβάσεις αυτές ευνοούν τη συνεργασία των μικρομεσαίων επιχειρήσεων με το Δημόσιο. Ενώ στις κλασικές δημόσιες προμήθειες οι ΜμΕ κατέχουν ένα μερίδιο 29%, στο PCP κυριαρχούν, απορροφώντας πάνω από το 70% της αξίας των συμβάσεων.
Η δανέζικη Blue Ocean Robotics αποτελεί χαρακτηριστικό παράδειγμα επιτυχούς εμπορευματοποίησης μέσω PCP. Η ιδέα για τα αυτοκινούμενα ρομπότ απολύμανσης (UVD Robots) ξεκίνησε το 2014-2017 μέσω Προ-εμπορικής Σύμβασης με νοσοκομεία της Δανίας, καταλήγοντας στην προμήθεια 60 χωρών κατά την πανδημία. Παρομοίως, η βουλγαρική startup Check-Point Cardio, αξιοποιώντας τις προοπτικές των PCP, επεκτάθηκε σε αγορές όπως η Σουηδία, η Γερμανία, η Ολλανδία και το Βέλγιο, προσελκύοντας επιπλέον χρηματοδότηση από το Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (EIC).
Η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας πρωτοπορεί ήδη σε αυτόν τον τομέα μέσα από εμβληματικά έργα. Η επιτυχία του inCareHeart αποτελεί πλέον διεθνή καλή πρακτική -"best practice", καθώς η χρήση του PCP για ψηφιακές λύσεις ολοκληρωμένης φροντίδας για ασθενείς με καρδιακή ανεπάρκεια την ανέδειξε ως Βασικό Φορέα Καινοτομίας- Key Innovator στην Ευρωπαϊκή Ένωση. Σήμερα, η στρατηγική αυτή συνεχίζεται με το ενεργό έργο PCP WISE με αντικείμενο τα ευφυή συστήματα διαχείρισης του νερού. Μέσα από αυτές τις πρωτοβουλίες, η Περιφέρεια Κεντρικής Μακεδονίας ενισχύει την καινοτομία και την βιομηχανία σε περιφερειακό κι ευρωπαϊκό επίπεδο, ενώ παράλληλα μειώνει το ρίσκο και το κόστος ανάπτυξης νέων τεχνολογιών μέσα από διαδοχικά, χρηματοδοτούμενα στάδια Έρευνας και Ανάπτυξης (Research & Development).
Όπως επισημαίνει ο Συντονιστής του Προγράμματος Συμβάσεων Καινοτομίας στο Ευρωπαϊκό Συμβούλιο Καινοτομίας (EIC) Βασίλης Τσανίδης “Οι Συμβάσεις Καινοτομίας αποτελούν ένα πραγματικό υπερ-όπλο για την ανάπτυξη της καινοτομίας και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας της ευρωπαϊκής οικονομίας. Φέρνουν το Δημόσιο πιο κοντά στην τεχνολογία του μέλλοντος και δίνουν τη δυνατότητα στους δημόσιους φορείς να προσφέρουν σύγχρονες, έξυπνες λύσεις προς όφελος των πολιτών. Παράλληλα, ανοίγουν τον δρόμο στις καινοτόμες και νεοφυείς επιχειρήσεις για εμπορευματοποίηση, προσφέροντάς τους πρόσβαση στην αγορά. Το Πρόγραμμα Συμβάσεων Καινοτομίας του Ευρωπαϊκού Συμβουλίου Καινοτομίας (EIC) αποτελεί ένα από τα πιο επιτυχημένα παραδείγματα, στηρίζοντας την ανάπτυξη κορυφαίων καινοτόμων επιχειρήσεων και ενισχύοντας την παρουσία τους στις ευρωπαϊκές και παγκόσμιες αγορές”.
