Ο καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής στο Τμήμα Πολιτικής και Διπλωματίας στο Πανεπιστήμιο Vytautas Magnus, στο Κάουνας της Λιθουανίας, Μάριος Ευθυμιόπουλος, σε συνέντευξή του στο Liberal, υποστηρίζει ότι η αναταραχή είναι προϊόν μιας «τριπλής» πίεσης: ασθενές εμπορικό ισοζύγιο και οικονομική δυσλειτουργία, περιβαλλοντική κατάρρευση με αιχμή το νερό, και ένα νόμισμα, το ριάλ, που δυσκολεύει εισαγωγές–εξαγωγές.
Παράλληλα, εξηγεί γιατί η γεωπολιτική ένταση γύρω από κρίσιμες θαλάσσιες ζώνες (Ερυθρά Θάλασσα - Περσικός Κόλπος) μεταφράζεται σε μόνιμο ρίσκο για ελεύθερη ναυσιπλοΐα, ασφάλιστρα και εμπορευματικές ροές, ενώ σχολιάζει τις «κόκκινες γραμμές» του Ισραήλ και την πιο «ουδέτερη» ανάγνωση των ΗΠΑ.
Εξάλλου, φωτίζει τι μπορούν - και τι δεν μπορούν - να κάνουν η Ε.Ε. και η Αθήνα σε ένα ενδεχόμενο νέο κύμα αστάθειας που επηρεάζει τις ισορροπίες στην ευρύτερη περιοχή.
Συνέντευξη στον Χρήστο Θ. Παναγόπουλο
Κύριε καθηγητά, πόσο συστημικές είναι οι πρόσφατες μεγάλες διαδηλώσεις στο Ιράν; Μιλάμε για ακόμη ένα οικονομικό ξέσπασμα ή για πολιτική αμφισβήτηση του πυρήνα του καθεστώτος; Και το ρωτάω αυτό γιατί ακούστηκαν συνθήματα κατά του Χαμενεΐ, όπως «θάνατος στον δικτάτορα», αλλά και αναφορές στη δυναστεία Παχλαβί…
Υπάρχουν τρία διαφορετικά δεδομένα, τα οποία πρέπει να λάβουμε υπόψη.
Πρώτον, ο Παχλαβί δεν «τελείωσε» ποτέ την πολιτική ανατροπή των καθεστώτων που υπάρχουν στο Ιράν. Απλώς είχε σταματήσει για ένα χρονικό διάστημα, μέχρι να εμφανιστεί η επόμενη ευκαιρία.
Το δεύτερο, έχει να κάνει με την ευκαιρία αυτή καθεαυτή: Η ευκαιρία είναι οικονομική. Η οικονομία του Ιράν δεν πάει καλά για πολλούς λόγους. Ο πρώτος και κυριότερος λόγος είναι η έλλειψη ισχυρού εμπορικού ισοζυγίου στο εξωτερικό. Παράλληλα, κι αυτό είναι κάτι που μπορεί να μη φαίνεται με την πρώτη ματιά αλλά είναι πάρα πολύ κρίσιμο, είναι ότι υπάρχει πολύ μεγάλη περιβαλλοντική καταστροφή: δεν υπάρχει νερό στο Ιράν και αυτό δημιουργεί πολλές πιέσεις στην εσωτερική αγορά.
Το τρίτο είναι ότι υπάρχει αδύναμο νόμισμα. Το αδύναμο νόμισμα – και αναφέρομαι στο ριάλ – δεν κάνει εύκολο το εμπόριο, τόσο ως προς τις εισαγωγές όσο και ως προς τις εξαγωγές.
Συνολικά, το καθεστώς δεν έχει την ικανότητα να πάρει αποφάσεις που θα «ανοίξουν» το Ιράν προς μια διεθνή αγορά. Από τη στιγμή που δεν ανοίγεται το Ιράν προς μια διεθνή αγορά, έτσι όπως το φαντάζονται αυτοί που κινούνται γύρω από την οικογένεια Παχλαβί, καταλαβαίνετε ότι υπάρχουν εσωτερικές εξελίξεις.
Το ότι ο κόσμος βγαίνει στους δρόμους έχει να κάνει και με τις κοινωνικές αδικίες, οι οποίες έχουν αναδείξει την κατάσταση στο Ιράν. Δεν μπορεί να γίνει άλλο ανεκτό το καθεστώς ενός θεοκρατικού μοντέλου, το οποίο – κατά τη γνώμη μου – δεν έχει και τη νομιμοποίηση να βρίσκεται στην παρούσα φάση έτσι όπως είναι.
Το καθεστώς της Τεχεράνης προσπαθεί να «προβάλλει» ως εξήγηση για την κοινωνική οργή και αναταραχή τις πιέσεις που ασκούν στο Ιράν οι κυρώσεις της Δύσης. Ωστόσο, πόσο «αγοράζει» πλέον η ιρανική κοινωνία αυτό το αφήγημα περί δυτικών κυρώσεων;
Το θέσατε ιδιαίτερα εύστοχα, κύριε Παναγόπουλε. Πράγματι, το Ιράν έχει πάρα πολύ μεγάλο πληθυσμό. Το χρέος του επίσης είναι πάρα πολύ μεγάλο. Δεν υπάρχει ουσιαστική πολυφωνία και υπάρχει μια κοινωνία που είναι διεθνώς και δυτικά στραμμένη, παρά το γεγονός ότι κυβερνά ένα θεοκρατικό καθεστώς, αυτό των μουλάδων.
Δεν έχουμε παρά να ανατρέξουμε στην Ιστορία, να δούμε πόσο δυτικότροπο ήταν το Ιράν στο σύνολό του και κατά πόσο υπήρχε πολύ μεγάλο εμπόριο. Το Ιράν έχει πολύ μεγάλες ευκαιρίες, γιατί είναι μια πάρα πολύ μεγάλη αγορά, με κοινωνία που θέλει να είναι στραμμένη προς τα δυτικά πρότυπα.
Και βεβαίως, αυτό είχε ανατραπεί από το 1974 και μετέπειτα. Δεν νομίζω ότι ο λαός μπορεί να ζήσει άλλο αυτού του είδους την πίεση. Και είναι μια πίεση που δεν έχει μόνο θεοκρατικό περιεχόμενο, αλλά σε περιπτώσεις γίνεται και φανατική, εξτρεμιστική. Σας υπενθυμίζω ότι έχουν γίνει και δολοφονίες.
Δεν είναι, λοιπόν, τυχαίο ότι ο κόσμος αντιδρά με τον τρόπο που αντιδρά αυτή τη στιγμή: βγαίνει στους δρόμους και ζητά τον επανακαθορισμό ενός κοινωνικού συνόλου που να είναι πιο διεθνές – αν όχι πιο δυτικότροπο.
Σε βίντεο που ήδη κάνουν τον γύρο του διαδικτύου εμφανίζονται συνθήματα όπως «ούτε για τη Γάζα, ούτε για τον Λίβανο – για το Ιράν». Είναι αυτό, κατά την άποψή σας, μια ένδειξη κόπωσης του ιρανικού λαού από την περιφερειακή στρατηγική που ασκεί η Τεχεράνη;
Το γεγονός ότι το Ιράν έχει εξελίξει ένα πολιτικό αφήγημα και εμπλέκεται σε τρίτες χώρες σημαίνει προφανώς ότι δίνει περισσότερα χρήματα και περισσότερη προσοχή προς τρίτες, φίλα προσκείμενες προς αυτό, χώρες.
Συνεπώς, έχει φτιάξει μια μυθοπλασία, με την οποία εξηγεί ότι μπορεί να εμπλέκεται οπουδήποτε, μέσω θεοκρατικών καθεστώτων και υποστήριξης σε σιιτικό κομμάτι – είτε στο Ιράκ, είτε στον Λίβανο, είτε οπουδήποτε οι ίδιοι επιθυμούν – για να προκαλούν εξελίξεις ως μέτρο πίεσης προς τη Δύση. Αυτό, όμως, έχει κόστος: Μακροχρόνια γνωρίζει η Δύση ότι το Ιράν δεν μπορεί να διατηρεί τέτοιου είδους κόστος – είτε αυτό είναι στην Υεμένη, είτε στον Λίβανο.
Όλα τα παραπάνω, σε συνδυασμό με επιθέσεις που έγιναν εναντίον στόχων του Ιράν τον τελευταίο χρόνο μέχρι το 2025 – είτε στην Υεμένη, είτε στον Λίβανο, είτε μέσα σε σιιτικά τμήματα που υπάρχουν ως εξτρεμιστικές ομάδες σε συγκεκριμένα σημεία στο Ιράκ (παρά το ότι υπάρχει σιιτικός πληθυσμός πολύ μεγάλος) – έχουν κόστος.
Και το κόστος αυτό έρχεται σε βάρος μιας οικονομίας, ενώ μέσα στο Ιράν συνυπάρχουν δύο ιδεολογίες: μία πιο εξτρεμιστική-θεοκρατική και μία πιο διεθνής – αν όχι δυτική – που είναι πιο κοντά στην οικογένεια του σάχη Παχλαβί, την οποία ουσιαστικά «σπονσοράρουν» όσοι επιθυμούν την επαναφορά ενός καθεστώτος όπως ήταν πριν την πτώση της οικογένειας Παχλαβί το 1974.
Αυτά τα δύο, στην παρούσα φάση, δείχνουν ότι το θεοκρατικό καθεστώς μέσα στο Ιράν δεν μπορεί να διατηρήσει ένα επίπεδο σταθερότητας εντός της χώρας που να δώσει και κάποιου είδους ανάπτυξη: είτε στις υποδομές, είτε στην υγεία, είτε στην παιδεία, είτε στο επίπεδο της κοινωνικής ισότητας – που δεν υπάρχει. Υπάρχουν κοινωνικές ανισότητες και αυτό το γνωρίζουμε πολύ καλά.
Προσθέτουμε, βεβαίως, και τις οικονομικές δυσκολίες που υπάρχουν από το παρελθόν μέχρι και σήμερα, συν την επώδυνη κατάσταση, συν το γεγονός ότι επιμένουν να έχουν μεγάλα αμυντικά/πυραυλικά προγράμματα, που κι αυτά έχουν κόστος. Και ο κόσμος, αντιστοίχως, δηλαδή οι πολίτες του Ιράν, λένε ότι δεν μπορούν πλέον να ασχολούνται με το εξωτερικό: πρέπει κάποιοι να ασχοληθούν, επιτέλους, και με το Ιράν.
Το αίτημα αυτό είναι απόλυτα φυσιολογικό. Αλλά εξακολουθεί να υπάρχει και κάτι βαθύτερο: δεν μπορεί να υπάρχει καθεστώς που να μην είναι τουλάχιστον «διεθνές», δηλαδή να μην μπορεί μια διεθνής κοινότητα να αποδέχεται στο σύνολό του το Ιράν. Και να μην υπάρχει ένα Ιράν που να αποτελεί μέρος μιας «φοβέρας» απέναντι στη Δύση για οποιονδήποτε λόγο – ιστορικό ή διπλωματικό.
Αν υπάρξει κλιμάκωση ή κάποιο αντίστοιχο επεισόδιο στον Περσικό Κόλπο, γιατί ακούμε ότι υπάρχουν και τέτοια σενάρια, ποιες είναι οι πιο άμεσες συνέπειες σε ενέργεια, ναυτιλία, ασφάλιστρα και εμπορευματικές ροές, με φόντο τα όσα διαδραματίζονται στο Ιράν;
Αυτή είναι μια πολύ σωστή, αλλά ταυτόχρονα και πολύ δύσκολη ερώτηση που μου κάνετε. Δεν είναι εύκολο να απαντηθεί χωρίς τα απαραίτητα στοιχεία που «τρέχουν». Κατ’ αρχάς, δεν σταμάτησαν ποτέ ορισμένες επιθέσεις, τις οποίες έχουν καλύψει τα διεθνή μέσα ενημέρωσης. Υπάρχουν μάχες που εξελίσσονται κυρίως στην Ερυθρά Θάλασσα, στον Ινδικό Ωκεανό, και υπάρχουν απειλές και στον Περσικό Κόλπο.
Υπάρχουν περιπτώσεις – όπως πριν από μερικούς μήνες, αν θυμάστε καλά – όπου είχαν πιάσει κάποια σκάφη ιρανικών συμφερόντων. Έπιασαν ένα ή δύο πλοία που έφευγαν από τον Περσικό Κόλπο και τα πήγαν σε λιμάνια του Ιράν, με κατηγορητήρια ότι αυτά ήταν «εναντίον των συμφερόντων» του Ιράν.
Επίσης, υπάρχουν πάντοτε οι απειλές της Τεχεράνης ότι ενδέχεται να κλείσουν τα Στενά του Ορμούζ όποτε θέλουν. Ή και απειλές σε σχέση με τον Περσικό Κόλπο, ότι έχουν το δικαίωμα να παρουσιάζουν την ιστορία όπως εκείνοι θέλουν.
Τον τελευταίο καιρό γίνονται προσπάθειες για συνομιλίες με τους Ιρανούς και τις αραβικές χώρες. Έχει αρχίσει ένα καινούργιο αφήγημα, όπου κατηγορούν τη Δύση ότι προσέγγισε τις αραβικές χώρες, με αποτέλεσμα να δημιουργηθεί ένα «μέτωπο» κατά της Τεχεράνης, επειδή το Ιράν εμφανίζεται ως η μόνη χώρα που δεν θα πήγαινε υπό τα συμφέροντα της Δύσης.
Παράλληλα, τα πρακτικά ζητήματα – ο πόλεμος στην Υεμένη, η κατάσταση στη Σομαλία και στη Σομαλιλάνδη ως προς την πειρατεία και την αντιμετώπισή της, οι βομβαρδισμοί και ο τρόπος με τον οποίο εκπαιδεύτηκαν επιθέσεις απέναντι σε δυτικά συμφέροντα, τα αεροπλάνα που μετέφεραν στρατιωτικό υλικό από το Ιράν (στην Υεμένη ή στη Σομαλία), καθώς και οι συμμαχίες με χώρες όπως η Τουρκία και η παρουσία της στη Σομαλία – όλα αυτά δημιούργησαν ένα «εκρηκτικό» μείγμα.
Ουσιαστικά, αυτό δημιουργεί μια περιοχή, με μόνιμη αστάθεια και μόνιμο ρίσκο ως προς την ελεύθερη ναυσιπλοΐα.
Πιστεύω πως έχει έρθει ο καιρός που αυτά τα πράγματα θα αλλάξουν, από ό,τι φαίνεται. Άρχισε με τη Σομαλιλάνδη στα τέλη του 2025 και θα συνεχίσει το 2026, οπότε και θα ολοκληρωθούν ή θα αναδειχθούν και άλλα ζητήματα, πέραν από αυτά που βλέπουμε σήμερα σε πολιτικό και διπλωματικό επίπεδο.
Το 2026 θα είναι ένα έτος πολλών αλλαγών ως προς το γεωστρατηγικό ισοζύγιο στις περιοχές όπου υπάρχουν κρίσιμες θαλάσσιες ζώνες – είτε είναι η Ερυθρά Θάλασσα είτε ο Περσικός Κόλπος.
Και δεν είναι τυχαίο ότι ο κόσμος κάνει πορείες τώρα στο Ιράν και ότι ο Παχλαβί μπλέκει μέρα με τη μέρα περισσότερο.
Υπό το πρίσμα των τελευταίων εξελίξεων στο Ιράν, πώς βλέπετε να διαμορφώνεται η στάση των ΗΠΑ αλλά και του Ισραήλ; Θα ήθελα το σχόλιό σας.
Το Ισραήλ είχε τονίσει – και μάλιστα σε πολύ αυστηρό τόνο – ότι σε περίπτωση που η Τεχεράνη κινηθεί σε νέο πυρηνικό - βαλλιστικό πρόγραμμα, τότε είναι ανοιχτό το ενδεχόμενο νέων ισραηλινών πληγμάτων εναντίον της Τεχεράνης. Υπήρχε και αντίστοιχη αναφορά (όπως μεταφέρθηκε) από τον Τραμπ: «αν τολμήσουν και το κάνουν, θα τους ξαναβομβαρδίσουμε» – με την έννοια ότι δεν το επιθυμούν, αλλά είχαν προειδοποιήσει να μην το κάνουν, ώστε να μπουν στις διαπραγματεύσεις.
Το Ισραήλ έχει ένα άλλο αφήγημα, το οποίο το έχει χτίσει πολύ ισχυρά. Κατ’ αρχάς, υποστηρίζει τον Παχλαβί στην προηγούμενη περίοδο και μέσα από αυτό επαναφέρει ιστορικά τον σύνδεσμο μεταξύ Ιράν και Ισραήλ, όπως ήταν στο παρελθόν: υπήρχε συνεργασία και στρατηγική συνεργασία μεταξύ των δύο κρατών.
Οι Ισραηλινοί θέλουν να επανέλθουν δυναμικά ως προς αυτό, γιατί στο βάθος βλέπουν μια μεγάλη ευκαιρία: μια μεγάλη οικονομία. Επίσης, υπάρχει πολύ μεγάλη εβραϊκή κοινότητα στο Ιράν – και αυτό είναι ένα δεύτερο, πολύ σημαντικό στοιχείο – και όσο υπάρχει αυτό το στοιχείο, το Ισραήλ έχει τα μάτια του απολύτως στραμμένα προς εκεί.
Το τρίτο είναι ότι το Ισραήλ θέλει να αναδείξει προς τη Δύση την ανάγκη υποστήριξης προς την αλλαγή του καθεστώτος στο Ιράν, «για το καλό όλων»: για το καλό του Ισραήλ αλλά και για το καλό της Αμερικής.
Οι ΗΠΑ, από την άλλη, βλέπουν τα πράγματα πιο «ουδέτερα». Βλέπουν μια χώρα που από το ’74 μέχρι τώρα έκανε ένα από τα τραγικότερα λάθη: την εισβολή στην αμερικανική πρεσβεία. Αυτό δεν το ξεχνούν οι Αμερικανοί. Είναι σαν να εισβάλλεις σε αμερικανικό έδαφος. Και όσο διατηρείται αυτό, θα τους περικυκλώνουν – το έχουν κάνει ήδη στις γύρω χώρες – και δεν θα τους αφήσουν να πάνε πολύ μακριά. Και θα λειτουργήσουν με πολύ άκομψο τρόπο, σε αυτή την προεδρία.
Σε ποιον βαθμό χώρες όπως η Ρωσία, η Κίνα ή ακόμα και η Τουρκία μπορούν ή θέλουν να στηρίξουν οικονομικά το Ιράν σε αυτή τη συγκυρία, και τι πιστεύεις ότι θα ζητήσουν ως αντάλλαγμα;
Η Τεχεράνη είχε κάνει μια «μυστική» συμφωνία μετά από διαπραγματεύσεις, από το 2016 μέχρι το 2019, ώστε να υπάρχουν μεγάλες επενδύσεις της Κίνας προς το Ιράν και – για πρώτη φορά – παρουσία στρατιωτικών δυνάμεων στον αραβικό/περσικό κόλπο, με 5.000 στρατεύματα.
Κάτι τέτοιο δεν είναι (πλέον) εφικτό, δεδομένου ότι οι πρώτες επενδύσεις που έγιναν από την Κίνα ανέδειξαν ότι δεν μπορεί να υπάρξει αποπληρωμή του αντίστοιχου επενδυτικού κομματιού, και τελικά «τραβήχτηκαν».
Έχουν μπει σε ένα συγκεκριμένο κομμάτι επενδύσεων – όχι απαραίτητα σε μεγάλα έργα – αλλά σε μεταφορές, σε άμεσο εμπόριο κ.ο.κ. Όσο αφορά την Ανατολή, είναι πιο εύκολο. Στα δυτικά κομμάτια του Ιράν δεν μπορούν να πάνε, με την έννοια ότι θεωρούν πως ενέχει πολύ μεγάλο ρίσκο (από τη μεριά της Κίνας).
Όσον αφορά τη Ρωσία τώρα: η Μόσχα υποστηρίζει την Τεχεράνη, δεδομένου ότι υπήρχε και αυτό το «τριμερές» Τουρκία–Ιράν–Ρωσία. Αλλά, από ό,τι φαίνεται, εκεί που θα «καταλείπει» το Ιράν θα μπαίνει η Ρωσία ή η Τουρκία και ανάποδα.
Η Τουρκία του Ερντογάν έχει παρουσία στο Κατάρ, έχει παρουσία στη Σομαλία, το Ιράν έχει παρουσία στην Υεμένη. Έχουν τα δύο μέρη των στενών που θέλουν να ελέγχουν. Η Τουρκία θέλει τη Συρία, το Ιράν θέλει το Ιράκ λόγω του μεγάλου ποσοστού σιιτών. Αλλά γίνονται καθημερινά βομβαρδισμοί εναντίον τόσο εξτρεμιστικών/τρομοκρατικών ομάδων όσο και σιιτικού κομματιού που υποστηρίζεται από το Ιράν.
Μην ξεχνάτε ότι ο στρατηγός του IRGC που είχε δολοφονηθεί στο Ιράκ ήταν ένα πολύ μεγάλο μήνυμα για την παρουσία του Ιράν στο Ιράκ. Και πολλοί Ιρακινοί, ακόμη κι αν είναι σιίτες, δεν είναι απαραίτητα «δεδομένοι».
Η Ρωσία θέλει να εμφανίζεται ως σταθεροποιητικός παράγοντας για όλες αυτές τις χώρες – εγγυητικός στρατιωτικά αλλά και εμπορικά. Εμπορικά, Ρωσία και Ιράν έχουν καλές σχέσεις, ιστορικές σχέσεις, και αυτό δεν άλλαξε ποτέ.
Επίσης, στο Συμβούλιο Ασφαλείας είχε φανεί πως ό,τι έφερνε η Αμερική εναντίον του Ιράν, η Ρωσία το μπλόκαρε ή το γύριζε ανάποδα, κ.ο.κ.
Στον ενεργειακό τομέα, στα βασικά υλικά, στα αγροτικά προϊόντα και ακόμη και στα τουριστικά προϊόντα, το εμπόριο έχει εξελιχθεί. Υπάρχει μια καλή αγορά μεταξύ των δύο, αλλά πιθανώς να μην είναι αρκετή αν δεν μπει κι ένας τρίτος παράγοντας: οι χώρες του ανατολικού ημισφαιρίου, και κυρίως η Κίνα.
Όλοι περιμένουν τι θα κάνει η Κίνα σε σχέση με το Ιράν. Παρά ταύτα, Ρωσία και Ιράν έχουν εξειδικευμένο και σταθερό εμπορικό ισοζύγιο, το οποίο είναι αυξανόμενο. Και αν προσθέσεις τη γη που κατέχουν και οι δύο χώρες, καθώς και το πληθυσμιακό μέγεθος, δημιουργείται μια πολύ μεγάλη αγορά.
Σε μια νέα πραγματικότητα – αν ανατραπεί αυτό το καθεστώς και δημιουργηθεί ένα άλλο, με πιο διεθνή οικονομία, πιο ανοιχτή αγορά – τότε, αν επενδύσουν οι δυτικές χώρες και πιθανώς και οι ανατολικές μαζί με την Κίνα, οι ευκαιρίες για το Ιράν είναι πολύ μεγαλύτερες από ό,τι σήμερα.
Δεν θα μου φαινόταν περίεργο αν η Ρωσία «έφερνε τα πρώτα χαρακώματα» σε μια τέτοια περίπτωση, γιατί φαίνεται ότι η Ρωσία έχει μια μονοκαθεδρία, σε σχέση με το εμπορικό ισοζύγιο με το Ιράν.
Να πάμε σε ένα τελευταίο διπλό ερώτημα: Τι περιθώρια έχει η Ευρωπαϊκή Ένωση, κατά την άποψή σας, με βάση τις πρόσφατες ταραχές στο Ιράν, ώστε να υπάρξει πίεση για τα ανθρώπινα δικαιώματα και ταυτόχρονα αποφυγή της περιφερειακής ανάφλεξης; Και, δεύτερον, πώς θα πρέπει να διαβάζει η Αθήνα ένα ενδεχόμενο νέο κύμα αστάθειας στο Ιράν, σε σχέση με την Ανατολική Μεσόγειο και τις ισορροπίες ανάμεσα στο Ισραήλ, τις αραβικές χώρες και την Τουρκία;
Θα αρχίσω με το δεύτερο, που είναι λίγο πιο εύκολο για κατανόηση.
Έχει εξασθενίσει η παρουσία του Ιράν στη Μέση Ανατολή και αυτό οφείλεται στο Ισραήλ: εναντίον της Χεζμπολάχ και εναντίον της Χαμάς – στοιχεία που υποστηρίζονταν κυρίως από το Ιράν. Η εξασθένιση όμως δεν σημαίνει ότι δεν έχει παρουσία.
Διπλωματικές αποστολές, οι οποίες είναι οι επίσημες, εξακολουθούν να υπάρχουν. Αλλά πιθανώς να μην υπάρχει τόσο μεγάλη προσπάθεια «συγκρότησης» σε επίπεδο στρατιωτικού- επιχειρησιακού σκέλους, ώστε να υπάρχει ανάφλεξη στην περιοχή.
Η ανάφλεξη, βέβαια, επειδή είναι παράγοντας αστάθειας γενικότερα, δεν σημαίνει ότι έχουμε 100% πλήρη σταθερότητα στην παρούσα φάση. Βλέπουμε ότι ο Λίβανος προσπαθεί να φτιάξει μια καινούργια πραγματικότητα μέσω του (…). Υπάρχει συζήτηση με τη Χεζμπολάχ, υπάρχουν διάφορες συζητήσεις, ακόμη και με τη Χαμάς, όσο αφορά το Ιράν.
Από εκεί και πέρα, ό,τι θα αφήσει το Ιράν θα προσπαθεί να το καλύψει η Τουρκία, και το κάνει έντεχνα τους τελευταίους μήνες, με ρητορικές για τη Γάζα, για τους Παλαιστίνιους, για τον Λίβανο, για τη Συρία, για το Ιράκ κ.ο.κ.
Είναι αυτό που σας είπα: όπου αφήνει ο ένας, αναλαμβάνει ο άλλος – όχι θεμιτά, αλλά λόγω της υποτιθέμενης συμμαχίας. Προτιμούν το κενό να το πάρει κάποιος με τον οποίο συζητούν, παρά να το πάρει κάποιος «της Δύσης».
Η παρούσα φάση για το Ιράν έχει πολύ ξεκάθαρη θέση εναντίον της Δύσης. Θεωρούν τη Δύση εχθρό. Δεν είναι τυχαίο ότι αναφέρουν οτιδήποτε δυτικά του Ιράν ως «Δυτική Ασία», όσο αφορά τη Μέση Ανατολή. Δεν το αναφέρουν ως Μέση Ανατολή – το αναφέρουν «Δυτική Ασία». Θεωρούν τον εαυτό τους κέντρο.
Τώρα, ως προς το πρώτο ερώτημα: η Ευρωπαϊκή Ένωση, δυστυχώς, δεν πράττει όσα πρέπει να πράττει. Δεν παίρνει θέση. Παίρνει θέση πιο «προστατευμένη» γύρω από νομικά πλαίσια, που είναι απολύτως δικαιολογημένα, αλλά πολιτικά δεν έχει απολύτως καμία επιρροή αυτή τη στιγμή.
Θα ασχοληθούμε με τα ανθρώπινα δικαιώματα – και έχουν δίκιο. Αλλά δεν μπορείς να σταματήσεις τέτοιου είδους πολιτική, αν δεν πάρεις θέση και δεν πιέσεις: είτε οικονομικά, είτε εμπορικά, είτε διπλωματικά, είτε και με απειλές εκεί που χρειάζεται. Αρκεί να υπάρχει ενωμένη φωνή της Ευρωπαϊκής Ένωσης.
Το πρόβλημα της Ευρωπαϊκής Ένωσης δεν είναι ότι δεν μπορεί να πάρει θέση. Το πρόβλημα είναι ότι δεν έχουμε καταλάβει, ως κράτη-μέλη, ότι υπάρχει ηγεσία «πάνω» από την εθνική ηγεσία: η Ευρωπαϊκή Ένωση.
Αντιθέτως, θα δούμε ότι θα πάρει θέση η Ευρωπαϊκή Ένωση, θα πάρει θέση και η Γαλλία ξεχωριστά, θα πάρει θέση και η Γερμανία ξεχωριστά. Είναι λίγες οι χώρες – συμπεριλαμβανομένης της Ελλάδας – που μπορεί να παίρνουν θέση, αλλά περιμένουν να δουν τι θα πει η Ευρωπαϊκή Ένωση για να θεωρήσουν ότι υπάρχει ευρωπαϊκή θέση.
Υπάρχουν προβλήματα, λοιπόν, όσο αφορά το Ιράν. Οι χώρες της Ευρώπης μεμονωμένα γνωρίζουν ότι αυτού του είδους το Ιράν είναι απειλή. Δεν είναι απειλή απαραίτητα διπλωματικά ή πολιτικά για τον καθένα, αλλά είναι απειλή για τη Δύση γενικότερα. Βγαίνουν με μηνύματα και απειλούν τη Δύση.
Πόσα μηνύματα, άραγε, κύριε Παναγόπουλε, πρέπει να λάβουμε, ειδικά οι χώρες που συνορεύουν με ασταθείς περιοχές που έχουν δημιουργηθεί από το Ιράν, ώστε να κατανοήσει η Ευρώπη ότι τέτοια πράγματα δεν μπορούν να περάσουν;
Αν η Ευρωπαϊκή Ένωση επιθυμεί να έχει περισσότερη εμπλοκή στον εκδημοκρατισμό του Ιράν, χρειάζεται ομοφωνία: στη στρατηγική, στην εκπαίδευση, στη στάση.
Είμαι σχεδόν πεπεισμένος ότι η Ευρωπαϊκή Ένωση θα βγει και θα πει ότι θέλει σταθερότητα και ηρεμία για το Ιράν. Δεν θα πει κάτι παραπάνω. Δεν μιλάω για εμπλοκή, αλλά για μια καθαρή θέση ότι ο κόσμος έχει δικαίωμα στον εκδημοκρατισμό και στις εκλογές για το ποιος πρέπει να ηγηθεί, ώστε να υπάρχει πιο «κοντά» στη Δύση. Αυτό δεν θα το πουν – λόγω πολυφωνίας και διαφορετικών τακτικών.
Η Ευρωπαϊκή Ένωση δεν έχει διαδραματίσει ακόμη τον ρόλο του παγκόσμιου παίκτη σε μεγάλα γεγονότα. Αυτό το κάνουν μέχρι τώρα οι Ηνωμένες Πολιτείες, η Μεγάλη Βρετανία, η Ιταλία, η Γαλλία και πλέον και η Γερμανία – που άλλοτε κινείται με την Ευρωπαϊκή Ένωση και άλλοτε μεμονωμένα.
Και στο βάθος υπάρχουν και οι αραβικές χώρες: ναι μεν επιθυμούν αλλαγή καθεστώτος, αλλά από την άλλη δεν επιθυμούν αστάθεια. Γιατί κάθε φορά που το Ιράν προκαλεί, προκαλείται αστάθεια. Και αυτή η αστάθεια μεταφέρεται στα Στενά του Ορμούζ, στον Αραβικό/Περσικό Κόλπο, και στις απειλές που μπορεί να υπάρχουν με το σιιτικό στοιχείο σε περιοχές εντός του Μπαχρέιν, του Κατάρ κ.λπ.
Τα γεγονότα δημιουργούν μια πολύ σύνθετη σκακιέρα. Το μόνο σίγουρο που έχει φανεί είναι ότι ο Παχλαβί δεν έχει τελειώσει, η Αμερική δεν έχει τελειώσει και σίγουρα το Ισραήλ δεν έχει τελειώσει.
Θα υπάρχουν εξελίξεις εντός του Ιράν. Και καλύτερα να υπάρχουν εξελίξεις από τον ίδιο τον κόσμο, παρά να υπάρχει εμπλοκή τρίτων που να δημιουργεί «επιλογές» για το Ιράν του μέλλοντος, με προσκόμματα που θα έρθουν από τη Ρωσία και προφανώς από την Κίνα, όταν αυτό θα έρθει εναντίον των συμφερόντων τους – κυρίως των κινεζικών.
* Ο Μάριος Παναγιώτης Ευθυμιόπουλος είναι επικεφαλής του Strategy International, Καθηγητής Διεθνούς Ασφάλειας και Στρατηγικής στο Τμήμα Πολιτικής και Διπλωματίας στο Πανεπιστήμιο Vytautas Magnus, στο Κάουνας της Λιθουανίας.
Πηγή: Libereal.gr/ Χρήστος Θ. Παναγόπουλος
