Σύμφωνα με την Ευρωπαϊκή Επιτροπή, η νέα στρατηγική βασίζεται στην πρόοδο που έχει επιτευχθεί τα τελευταία χρόνια, καθώς οι παράνομες διελεύσεις των συνόρων έχουν μειωθεί περισσότερο από 50% σε σύγκριση με το 2023. Μόνο το 2025, οι παράτυπες είσοδοι στην ΕΕ μειώθηκαν κατά πάνω από 25%, σύμφωνα με στοιχεία της Frontex, με τη μεγαλύτερη πτώση να καταγράφεται στη βαλκανική οδό και τις ροές να συγκεντρώνονται πλέον κυρίως στη Μεσόγειο, ιδίως από τη Λιβύη.
«Η προτεραιότητα είναι ξεκάθαρη: να μειώσουμε τις παράνομες αφίξεις και να τις διατηρήσουμε σε χαμηλά επίπεδα», δήλωσε ο Επίτροπος Εσωτερικών Υποθέσεων και Μετανάστευσης, Μάγκνους Μπρούνερ, παρουσιάζοντας το μέλλον της πολιτικής της ΕΕ για τη μετανάστευση και το άσυλο. Όπως είπε, «η κατάχρηση δίνει στη μετανάστευση ένα κακό όνομα - υπονομεύει την εμπιστοσύνη του κοινού και τελικά αποδυναμώνει την ικανότητά μας να παρέχουμε προστασία και υποσκάπτει την προσπάθειά μας να προσελκύσουμε ταλέντα». Γι' αυτό, όπως πρόσθεσε, «πρέπει να ελέγξουμε αποτελεσματικά τα σύνορά μας, να περιορίσουμε την παράνομη μετανάστευση και να αποτρέψουμε την κατάχρηση των συστημάτων μας».
Η στρατηγική επιβεβαιώνει τη βούληση της ΕΕ να εφαρμόσει μια «δίκαιη και σταθερή» πολιτική μετανάστευσης και ασύλου, η οποία, όπως τονίζεται, θα διαχειρίζεται αποτελεσματικά τις μεταναστευτικές ροές σε συνεργασία με διεθνείς εταίρους, παραμένοντας πιστή στις ευρωπαϊκές αξίες.
Σύμφωνα με την Επιτροπή, σήμερα επιστρέφει στις χώρες προέλευσης μόλις περίπου το ένα τέταρτο όσων διατάσσονται να αποχωρήσουν από την ΕΕ, γεγονός που καθιστά, όπως σημειώνεται, επείγουσα την ενίσχυση του συστήματος επιστροφών. Παράλληλα, η Επιτροπή υπογραμμίζει ότι η Ευρώπη «πρέπει να αποφασίζει ποιος έρχεται στην ΕΕ», αποτρέποντας τις καταχρήσεις του συστήματος ασύλου.
Γι' αυτό και στο επίκεντρο της στρατηγικής βρίσκεται η ενίσχυση των επιστροφών των απορριφθέντων αιτούντων άσυλο. Το Ευρωπαϊκό Κοινοβούλιο εξετάζει ήδη πρόταση κανονισμού για τη δημιουργία ενός Κοινού Ευρωπαϊκού Συστήματος Επιστροφών, το οποίο προβλέπει μεταξύ άλλων τη δυνατότητα δημιουργίας κέντρων επιστροφής εκτός των συνόρων της ΕΕ, καθώς και αυστηρότερες κυρώσεις, όπως μεγαλύτερες περίοδοι κράτησης, για όσους αρνούνται να αποχωρήσουν. Τα μέτρα αυτά έχουν δεχθεί επικρίσεις από οργανώσεις ανθρωπίνων δικαιωμάτων, αλλά υποστηρίζονται από ολοένα και περισσότερα κράτη-μέλη.
Παράλληλα, η Επιτροπή προωθεί την ενίσχυση των εξωτερικών συνόρων, με την εφαρμογή νέων ψηφιακών συστημάτων διαχείρισης, όπως το Σύστημα Εισόδου/Εξόδου (EES) και το ETIAS, υποχρεωτικούς συνοριακούς ελέγχους και ενισχυμένη εντολή για τη Frontex.
Ιδιαίτερη έμφαση δίνεται επίσης στη λεγόμενη «μεταναστευτική διπλωματία», με την ανάπτυξη ολοκληρωμένων συνεργασιών με χώρες προέλευσης και διέλευσης μεταναστών. Στο πλαίσιο αυτό, η ΕΕ επιδιώκει συμφωνίες με χώρες της Βόρειας Αφρικής, όπως η Τυνησία, η Αίγυπτος και η Μαυριτανία, ενώ βρίσκονται σε εξέλιξη διαπραγματεύσεις και με το Μαρόκο. Σε αντάλλαγμα για οικονομική στήριξη και επενδύσεις, οι χώρες αυτές καλούνται να περιορίσουν τις αναχωρήσεις και να δέχονται πίσω υπηκόους τους που βρίσκονται παράτυπα στην ΕΕ.
Επιπλέον, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ενέκρινε νέα στρατηγική για την πολιτική θεωρήσεων (βίζες), με στόχο τη χρήση της ως εργαλείου διπλωματικής πίεσης. Η ΕΕ εξετάζει την αυστηροποίηση των κανόνων, ώστε να μπορεί να περιορίζει την έκδοση θεωρήσεων σε χώρες που αρνούνται να συνεργαστούν στις επιστροφές μεταναστών. Οι σχετικές τροποποιήσεις αναμένεται να προταθούν ως το τέλος του έτους.
Την ίδια στιγμή, η Επιτροπή επιδιώκει να ενισχύσει τη νόμιμη μετανάστευση, δίνοντας έμφαση στην προσέλκυση εργατικού δυναμικού και ταλέντων για την κάλυψη αναγκών της ευρωπαϊκής αγοράς εργασίας και την ενίσχυση της ανταγωνιστικότητας, μέσω της επέκτασης των Συμπράξεων Ταλέντων και της απλούστευσης των διαδικασιών αναγνώρισης προσόντων. Παράλληλα, η Επιτροπή προωθεί μέτρα για τη διευκόλυνση της νόμιμης κινητικότητας φοιτητών, ερευνητών και εργαζομένων υψηλής ειδίκευσης.
Για την υλοποίηση της στρατηγικής, η Ευρωπαϊκή Επιτροπή προτείνει τη διάθεση 81 δισεκατομμυρίων ευρώ στο πλαίσιο του επόμενου Πολυετούς Δημοσιονομικού Πλαισίου, για τον τομέα των εσωτερικών υποθέσεων και τη χρηματοδότηση δράσεων της ΕΕ διεθνώς.
