Η συνεχιζόμενη αστάθεια στις διεθνείς αγορές ενέργειας και η εγγενής εξάρτηση της Ελλάδας από τα εισαγόμενα ορυκτά καύσιμα και κυρίως από το φυσικό αέριο έχουν αναδείξει το ενεργειακό κόστος ως τον μεγαλύτερο και πιο επίμονο «βραχνά» για την εγχώρια παραγωγή. Τα νούμερα είναι αμείλικτα και επιβεβαιώνουν την αγωνία του επιχειρηματικού κόσμου της περιοχής μας.
Σύμφωνα με δεδομένα από το Βαρόμετρο του Εμπορικού και Βιομηχανικού Επιμελητηρίου Θεσσαλονίκης (ΕΒΕΘ) (του Σεπτεμβρίου του 2024), το υψηλό κόστος ενέργειας και καυσίμων αποτελεί σταθερά το δεύτερο μεγαλύτερο πρόβλημα για το σύνολο των επιχειρήσεων της Π.Ε. Θεσσαλονίκης (συγκεντρώνοντας το 27% των απαντήσεων, με αυξητική τάση από το 25% του Μαρτίου του 2024). Το πλέον αποκαλυπτικό στοιχείο, όμως, είναι ότι ειδικά για τον κλάδο της μεταποίησης και της βιομηχανίας, το ποσοστό αυτό εκτοξεύεται στο 37%. Η μεταποίηση δηλαδή «κουβαλάει» δυσανάλογα το βάρος της ενεργειακής κρίσης, αναδεικνύοντας την ενέργεια στον υπ' αριθμόν ένα παράγοντα κινδύνου για τη λειτουργία της.
Απέναντι στην πρωτόγνωρη συνθήκη της μεγάλης αύξησης του ενεργειακού κόστους, τα Υπουργεία Περιβάλλοντος & Ενέργειας και Ανάπτυξης παρουσίασαν πριν λίγα 24ωρα ένα διττό σχέδιο δράσης για την ενίσχυση της βιομηχανίας στο πεδίο της ενέργειας. Η προσέγγισή τους κινείται στη σωστή κατεύθυνση, ωστόσο, εάν διαβαστεί αντικειμενικά, αποκαλύπτει μια κρίσιμη αλήθεια: η οικονομική υποστήριξη προσφέρει απλώς χρόνο, αλλά μόνο οι υποδομές εξασφαλίζουν το μέλλον. Σε αυτό το μέλλον, τα συστήματα αποθήκευσης ενέργειας (μπαταρίες) αποτελούν ίσως τη μοναδική βιώσιμη «σανίδα σωτηρίας» για τον βιομηχανικό ιστό.
Το κυβερνητικό σχέδιο εδράζεται σε δύο πυλώνες. Ο πρώτος αφορά την άμεση ρευστότητα, μέσω της αύξησης της αντιστάθμισης ρύπων CO2 και της μείωσης κατά 50% στις χρεώσεις ΥΚΩ, προσφέροντας ένα ετήσιο όφελος της τάξης των 100 εκατ. ευρώ. Είναι αναμφίβολα ένα μέτρο αναγκαίο για να αποφευχθεί η αποβιομηχάνιση ή η φυγή επιχειρήσεων σε χώρες με χαλαρότερους περιβαλλοντικούς κανόνες.
Ωστόσο τα μέτρα αυτά αποτελούν μια «ασπίδα» προστασίας που δεν θεραπεύει το δομικό πρόβλημα της ενεργειακής εξάρτησης. Εξακολουθούμε να είμαστε εκτεθειμένοι στα γεωπολιτικά παιχνίδια του φυσικού αερίου, το οποίο συχνά καθορίζει οριακά την τιμή ρεύματος τις ώρες αιχμής. Ο δεύτερος πυλώνας, αυτός των επενδύσεων μέσω του Ταμείου Εκσυγχρονισμού με προϋπολογισμό 200 εκατ. ευρώ, είναι αυτός που δείχνει τον πραγματικό δρόμο της απεξάρτησης. Η κρατική στήριξη του εξηλεκτρισμού και, κυρίως, της αποθήκευσης ενέργειας είναι η πραγματική, διαρθρωτική λύση.
Το διακύβευμα για τη βιομηχανία της Βόρειας Ελλάδας
Γιατί όμως αυτό έχει τεράστια, υπαρξιακή σημασία ειδικά για τη Βόρεια Ελλάδα; Η περιοχή αποτελεί τη βιομηχανική ραχοκοκαλιά της χώρας. Βάσει στοιχείων, στις περιφέρειες του Βορειοελλαδικού Τόξου παράγεται άνω του 25,5% της Ακαθάριστης Προστιθέμενης Αξίας της ελληνικής μεταποίησης, ενώ απασχολείται σχεδόν το 29% του εργατικού δυναμικού του κλάδου.
Ειδικότερα, η Κεντρική Μακεδονία αποτελεί την απόλυτη δύναμη στον τομέα της αγροδιατροφής και της βιομηχανίας τροφίμων και ποτών. Ο συγκεκριμένος κλάδος στην περιοχή κατέχει μερίδιο 21% πανελλαδικά, τζιράρει πάνω από 3 δισ. ευρώ και καθιστά την περιφέρεια αδιαμφισβήτητο ηγέτη στις εξαγωγές τροφίμων στην Ελλάδα. Αυτή ακριβώς η βιομηχανία (κονσερβοποιίες, γαλακτοβιομηχανίες, ψυγεία φρούτων, επεξεργασία κρέατος) είναι ενεργοβόρος. Απαιτεί μεγάλα ποσά ενέργειας για συνεχή ψύξη, θέρμανση (ατμό) και διαρκή λειτουργία αυτοματοποιημένων γραμμών παραγωγής.
Οι μπαταρίες ως εργαλείο επιβίωσης και ανάπτυξης
Η λύση για αυτές τις βιομηχανίες δεν είναι πλέον θεωρητική, είναι τεχνολογικά ώριμη και ονομάζεται βιομηχανική αποθήκευση ενέργειας. Τι σημαίνει πρακτικά μια εγκατάσταση μπαταριών σε ένα εργοστάσιο της Κεντρικής Μακεδονίας;
Πρώτον, επιτρέπει τη Μετατόπιση Φορτίου. Ένα εργοστάσιο μπορεί να φορτίζει τις μπαταρίες του τις μεσημβρινές ώρες, όπου το ρεύμα είναι πάμφθηνο λόγω της υπερπαραγωγής των φωτοβολταϊκών, και να καταναλώνει αυτή την ενέργεια το απόγευμα ή το βράδυ, όταν η τιμή του ρεύματος εκτοξεύεται εξαιτίας της συμμετοχής του φυσικού αερίου στην ηλεκτροπαραγωγή.
Δεύτερον, προσφέρει Εξομάλυνση Αιχμών. Οι μεγάλες μηχανές στην επεξεργασία τροφίμων (π.χ. βιομηχανικά ψυγεία) δημιουργούν στιγμιαίες αιχμές ζήτησης, για τις οποίες οι επιχειρήσεις πληρώνουν τσουχτερές «χρεώσεις ισχύος» στο δίκτυο. Οι μπαταρίες μπορούν να παρέχουν αυτή την ενέργεια τοπικά, «κόβοντας» τις κορυφές του λογαριασμού.
Τρίτον, μεγιστοποιεί την αξία των ιδιοπαραγόμενων ΑΠΕ. Πολλές στέγες βορειοελλαδικών εργοστασίων γεμίζουν ήδη με φωτοβολταϊκά. Χωρίς μπαταρίες, η περίσσεια ενέργειας τα Σαββατοκύριακα ή τα μεσημέρια συχνά πηγαίνει χαμένη ή εγχέεται σε κορεσμένα δίκτυα με μηδενικό όφελος. Οι μπαταρίες επιτρέπουν την αποθήκευση και χρήση της στις επόμενες βάρδιες της παραγωγής ενός εργοστασίου.
Το μοντέλο της εγκατάστασης μπαταριών στις βιομηχανίες εφαρμόζεται ήδη με επιτυχία στη Γερμανία και το Ηνωμένο Βασίλειο, όπου βιομηχανίες έχουν μειώσει καθοριστικά το λειτουργικό τους κόστος θωρακίζοντας την παραγωγή τους. Το εμπόδιο στην Ελλάδα είναι το υψηλό αρχικό κόστος αυτών των συστημάτων. Χωρίς επιδότηση, η απόσβεση μπορεί να ξεπεράσει την επταετία. Με κρατικά προγράμματα επιχορήγησης, όπως τα 200 εκατ. ευρώ του Ταμείου Εκσυγχρονισμού, ο χρόνος απόσβεσης μειώνεται δραστικά στα 3 έως 5 χρόνια, μετατρέποντας τις μπαταρίες σε μια από τις πιο έξυπνες επενδύσεις που μπορεί να κάνει μια βιομηχανία.
Η μεταποιητική βιομηχανία της Βόρειας Ελλάδας, που αποτελεί τον κινητήριο μοχλό της ελληνικής εξωστρέφειας, πρέπει να αρπάξει αυτή την ευκαιρία. Αντίστοιχα, η Πολιτεία οφείλει να δει τα 200 εκατ. ευρώ όχι ως την τελική λύση, αλλά ως το πρώτο, καθοριστικό βήμα μιας ευρύτερης εθνικής στρατηγικής. Μόνο μέσα από τον μαζικό εξηλεκτρισμό και την επιδοτούμενη εγκατάσταση αποθήκευσης ενέργειας στα εργοστάσια, η παραγωγή θα πάψει να είναι έρμαιο των διεθνών κρίσεων. Η μετάβαση από τον παθητικό καταναλωτή στον ενεργητικό, αυτοτροφοδοτούμενο διαχειριστή ενέργειας είναι πλέον, για τη βιομηχανία μας, μονόδρομος ανάπτυξης και εθνικής επιβίωσης.
