Αυτό ήταν το βασικό μήνυμα της συνέντευξης Τύπου που πραγματοποιήθηκε με αφορμή την παρουσίαση του ολοκληρωμένου απολογισμού για την περίοδο 2023–2026, τρία χρόνια μετά τη λειτουργία του μουσείου ως Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου. Ο απολογισμός της τριετίας, όπως παρουσιάστηκε, επιχειρεί να αποτυπώσει αυτή τη μετάβαση: από έναν παραδοσιακό δημόσιο φορέα σε έναν οργανισμό που διεκδικεί ενεργό ρόλο στην πολιτιστική, κοινωνική και αναπτυξιακή ζωή της πόλης.
«Τα έργα τα οποία έχουν παραχθεί τα τρία χρόνια που το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης λειτουργεί ως Νομικό Πρόσωπο Δημοσίου Δικαίου, είναι και πολλά, ποικιλόμορφα, εντυπωσιακά σε αριθμό και σε ποιότητα. Και δικαιώνουν απολύτως και την πολιτική επιλογή η οποία έγινε, τα μεγάλα μουσεία της χώρας, τα πέντε μουσεία, να αποτελέσουν ανεξάρτητους οργανισμούς», ανέφερε η υπουργός Πολιτισμού.
Η ίδια τοποθέτησε την αλλαγή αυτή στο πλαίσιο μιας συζήτησης που ξεκίνησε πριν από 25-30 χρόνια. «Υπήρξαν άνθρωποι οι οποίοι την στήριξαν πολύ, αλλά για διάφορους λόγους δεν μπόρεσαν να τα πραγματοποιήσουν», είπε και σημείωσε ότι η μετατροπή των μουσείων σε ΝΠΔΔ εντάσσεται σε μια διαφορετική αντίληψη για τον ρόλο των πολιτιστικών οργανισμών: «Για μένα ήταν μονόδρομος. Ήταν κάτι το οποίο είχε ωριμάσει πολύ και έπρεπε να γίνει, καθώς τα μουσεία έπρεπε να αποδεσμευτούν από στεγανά και από αγκυλώσεις που επιβάλλει η γραφειοκρατία. Είναι εντελώς διαφορετικό να αντιμετωπίζεις ένα μουσείο ως μία υπηρεσία του δημοσίου και εντελώς διαφορετικά να τα αντιμετωπίζεις ως πολυδύναμους και πολυδιάστατους αναπτυξιακούς οργανισμούς».
Η κ. Μενδώνη υπογράμμισε τον ευρύτερο ρόλο που μπορεί να διαδραματίσει το ΑΜΘ για τη Βόρεια Ελλάδα επισημαίνοντας. «Το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης, είναι το μητροπολιτικό μουσείο της Βόρειας Ελλάδας. Θέλουμε λοιπόν, όπως συμβαίνει με το Εθνικό Αρχαιολογικό Μουσείο που παρουσιάζει όλες τις μορφές της πολιτιστικής κληρονομιάς στη μεγάλη ιστορική διαχρονία για την Ελλάδα, στη Θεσσαλονίκη να υπάρχει η αντίστοιχη προβολή για όλες τις μορφές της πολιτιστικής κληρονομιάς στη μεγάλη ιστορική διαχρονία για τη Βόρεια Ελλάδα, για τη Μακεδονία, για τη Θράκη».
Παράλληλα αναφέρθηκε στη σημασία συνεργασίας με τις εφορείες αρχαιοτήτων της περιφέρειας. «Το Αρχαιολογικό Μουσείο Θεσσαλονίκης πρέπει να υποστηρίξει τις εφορείες αρχαιοτήτων που διαχειρίζονται μικρότερα μουσεία, προκειμένου να οργανώνουν μόνιμες ή περιοδικές εκθέσεις στους δικούς τους χώρους. Έτσι δημιουργείται πολιτιστική και αναπτυξιακή ώθηση και στις άλλες περιφέρειες της Μακεδονίας και της Θράκης».
Κλείνοντας την παρέμβασή της, η υπουργός ευχαρίστησε τη διοίκηση και το προσωπικό του μουσείου για τη διαχείριση της μεταβατικής περιόδου. «Ήταν ένα δύσκολο έργο σε μια περίοδο μετάβασης. Διαφορετικά είναι ένας οργανισμός να ιδρύεται εξαρχής ως νομικό πρόσωπο και διαφορετικά από μια δημόσια υπηρεσία να εξελίσσεται σε έναν αυτοδύναμο και αυτόνομο οργανισμό», τόνισε.
Νέο πλαίσιο, νέα δυναμική
Αναφερόμενη στη λειτουργία του Αρχαιολογικού Μουσείου κατά τα τρία αυτά χρόνια, η αντιπρόεδρος του Διοικητικού Συμβουλίου, Βασιλική Μισαηλίδου, σημείωσε ότι η μετάβαση στο νέο θεσμικό πλαίσιο αποτέλεσε μια σύνθετη διαδικασία που άνοιξε όμως νέες δυνατότητες.
Όπως τόνισε, η μετατροπή του μουσείου σε ΝΠΔΔ ενίσχυσε τη δυνατότητα λήψης αποφάσεων και επέτρεψε μεγαλύτερη ευελιξία στον σχεδιασμό δράσεων. Παράλληλα, ανέφερε ότι η μετάβαση συνοδεύτηκε από μια προσπάθεια διεύρυνσης της κοινωνικής και πολιτιστικής παρουσίας του οργανισμού. «Για πρώτη φορά μας έγινε κατανοητή η δυναμική που θα μπορούσε να αναπτυχθεί για να βοηθήσει στην αύξηση της κοινωνικής προσφοράς και της σημαντικότητας των μουσείων σε εθνικό και διεθνές επίπεδο», σημείωσε.
Η ίδια αναφέρθηκε και στη μακρά διαδρομή της συζήτησης για το θεσμικό καθεστώς των μουσείων. «Η συζήτηση αυτή, που προκάλεσε και πολλές αντιπαραθέσεις, ατόνησε στη συνέχεια. Τα χρόνια πέρασαν, αλλά το θέμα δεν ξεχάστηκε».
Σύμφωνα με την κ. Μισαηλίδου, όταν το ζήτημα επανήλθε στην πολιτική ατζέντα, βρήκε υποστηρικτές μέσα στο ίδιο το Μουσείο. «Καθώς οι εποχές αλλάζουν, οι άνθρωποι ωριμάζουν και οι εμπειρίες περισσεύουν. Έτσι, όταν η υπουργός έθεσε εκ νέου το ζήτημα, μας βρήκε συμμάχους να αγωνιστούμε για ένα σημαντικό εγχείρημα που θα ενίσχυε τον σύγχρονο ρόλο των μουσείων στην εποχή της συμπερίληψης και της αποφυγής του κοινωνικού αποκλεισμού».
Α. Γκαδόλου: Τριετία με ανοδική πορεία
Το αναλυτικό αποτύπωμα της τριετίας παρουσίασε η Γενική Διευθύντρια του ΑΜΘ Αναστασία Γκαδόλου, η οποία αναφέρθηκε στο στρατηγικό σχέδιο δράσης και στους βασικούς στόχους του, καθώς και στα αποτελέσματα που έχουν ήδη καταγραφεί. Ανέδειξε έργα, συνεργασίες, ερευνητικές δράσεις και πολιτιστικές πρωτοβουλίες που αναπτύχθηκαν στο διάστημα αυτό, μαζί με στοιχεία που δείχνουν αύξηση της επισκεψιμότητας και των εσόδων.
«Αυτά που έχουμε δρομολογήσει είναι σχεδόν εβδομήντα έργα, τα οποία κατανέμονται σε δεκατρείς δράσεις και υπηρετούν την επίτευξη των έξι στόχων του τριετούς σχεδίου δράσης του μουσείου, στόχων απόλυτα εναρμονισμένων με το εθνικό σχέδιο δράσης του Υπουργείου Πολιτισμού για τη χάραξη της πολιτιστικής στρατηγικής», ανέφερε η κ. Γκαδόλου.
Σύμφωνα με την ίδια, ο απολογισμός δείχνει τον ευρύτερο αντίκτυπο του οργανισμού. «Ελπίζουμε με αυτή την παρουσίαση να φανεί ο αναπτυξιακός και κοινωνικός αντίκτυπος του μουσείου, ο σημαντικός ρόλος του στην προστασία, ανάδειξη και διαφύλαξη της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, όχι μόνο των κινητών ευρημάτων που εκτίθενται στις αίθουσες ή φυλάσσονται στις αποθήκες του, αλλά και του ίδιου του κτιρίου που το στεγάζει, ένα μνημείο της νεότερης κληρονομιάς».
Η κ. Γκαδόλου σημείωσε επίσης ότι το νέο θεσμικό καθεστώς ενίσχυσε τις δυνατότητες εξωστρέφειας του μουσείου. «Η οργάνωση και η λειτουργία του Αρχαιολογικού Μουσείου Θεσσαλονίκης ως Νομικού Προσώπου Δημοσίου Δικαίου ελπίζουμε να αποδείξει ότι το ήδη σημαντικό έργο του ενισχύθηκε και εμπλουτίστηκε με σημαντικά οφέλη για την προστασία της πολιτιστικής μας κληρονομιάς, την εξωστρέφεια του φορέα αλλά και την κοινότητα».
Τα στοιχεία που παρουσιάστηκαν από τη Γενική Διευθύντρια του ΑΜΘ δείχνουν αύξηση τόσο της επισκεψιμότητας όσο και των εσόδων. Το 2023 το Μουσείο υποδέχθηκε 133.440 επισκέπτες, το 2024 129.693, ενώ το 2025 οι επισκέπτες ανήλθαν σε 145.803, καταγράφοντας αύξηση 12,4% σε σχέση με το προηγούμενο έτος.
Παράλληλα, οι εισπράξεις από εισιτήρια αυξήθηκαν από 452.592 ευρώ το 2023 σε 462.180 ευρώ το 2024 και σε 513.652 ευρώ το 2025. Την ίδια χρονιά, περισσότεροι από 10.300 επισκέπτες συμμετείχαν σε εκδηλώσεις που πραγματοποιήθηκαν στο ΑΜΘ.
Στο πλαίσιο της νέας στρατηγικής, το Μουσείο ανέπτυξε σειρά δράσεων με έμφαση στην κοινωνική συμμετοχή και την προσβασιμότητα. Μεταξύ αυτών περιλαμβάνονται εκπαιδευτικά προγράμματα για ευάλωτες ομάδες, ξεναγήσεις και διαλέξεις για το ευρύ κοινό, καθώς και η λειτουργία λέσχης ανάγνωσης. Επίσης στο Μουσείο λειτουργεί πλέον σύστημα αυτόματης ξενάγησης στη νοηματική γλώσσα μέσω της εφαρμογής Sign Guide, ενώ υλοποιούνται δράσεις που διευρύνουν τη συμμετοχή ατόμων με αναπηρία στις πολιτιστικές δραστηριότητες.
Παράλληλα, ενισχύθηκαν οι διεθνείς συνεργασίες και τα ερευνητικά προγράμματα. Μεταξύ άλλων υλοποιείται ερευνητικό πρόγραμμα για την πολυχρωμία οστέινων αντικειμένων, ενώ το Μουσείο συμμετέχει στο ευρωπαϊκό δίκτυο Iter Vitis που αναπτύσσει ψηφιακές πολιτιστικές διαδρομές.
Στο εκθεσιακό πρόγραμμα περιλαμβάνονται νέες παραγωγές, όπως η υπό σχεδιασμό μόνιμη έκθεση «Πύδνα, το λιμάνι της αρχαίας Μακεδονίας», αλλά και περιοδικές εκθέσεις και πολιτιστικές δράσεις που θα υλοποιηθούν σε συνεργασία με άλλους φορείς.
Το ΑΜΘ έχει υπογράψει επίσης μνημόνια συνεργασίας με οργανισμούς και ιδρύματα, μεταξύ των οποίων η Κρατική Ορχήστρα Θεσσαλονίκης, ενώ διατηρεί σταθερή συνεργασία με εφορείες αρχαιοτήτων της Μακεδονίας για την ανάπτυξη εκθέσεων και ερευνητικών προγραμμάτων.
Το επόμενο διάστημα θα δοθεί έμφαση στην περαιτέρω διεθνοποίηση των δράσεων, στην προσέλκυση νεότερων ηλικιών και στην ενίσχυση της κοινωνικής παρουσίας του Μουσείου.
