Θα είναι η πρώτη συνάντηση των δύο ηγετών μετά τον Σεπτέμβριο του 2024, ένα διάστημα στο οποίο έχουν συμβεί πολλά και έχουν γεμίσει τη διμερή ατζέντα, ενώ το πλέον σημαντικό βεβαίως είναι η ανατροπή και τα νέα δεδομένα που έχει φέρει όχι μόνο στη Δυτική Συμμαχία, της οποίας είναι μέλη οι δύο χώρες, αλλά σε ολόκληρο το διεθνές σύστημα η δεύτερη θητεία Τραμπ, που προκαλεί κλυδωνισμούς και στην ευρύτερη περιοχή.
Η Άγκυρα έχει στραμμένη την προσοχή της στις περιφερειακές εξελίξεις, καθώς θέλει να εκμεταλλευθεί τη συγκυρία και, παρά τη σφοδρή αντιπαλότητα με το Ισραήλ, να διεκδικήσει και με την ανοχή των Αμερικανών, έναν ισχυρό περιφερειακό ρόλο με λόγο για όλα τα ζητήματα: από τη Γάζα, τη Συρία και τον Λίβανο μέχρι το Κέρας της Αφρικής, τον Καύκασο, αλλά και την Κεντρική Ασία και φυσικά την Ανατολική Μεσόγειο.
Τα ελληνοτουρκικά δεν είναι στις προτεραιότητες της τουρκικής κυβέρνησης αυτή την περίοδο. Όμως αυτό δεν σημαίνει ότι η Τουρκία δεν παρακολουθεί στενά τις κινήσεις της Ελλάδας, έχοντας την πάγια αντίληψη ότι τα «ήρεμα νερά» πρέπει να είναι η ανταπόδοση της εκούσιας παραίτησης της Ελλάδας από την άσκηση κρίσιμων κυριαρχικών δικαιωμάτων της.
Ο Κυρ. Μητσοτάκης, σε δύο συνεντεύξεις του τις τελευταίες ημέρες, φρόντισε να στείλει καθαρά μηνύματα στην Τουρκία για το τι δεν μπορεί και δεν πρόκειται να συμβεί στις συνομιλίες των δύο πλευρών. Συγχρόνως όμως έδειξε συναινετικό πνεύμα, στο οποίο θα φανεί εάν υπάρχει διάθεση από την Τουρκία να ανταποκριθεί.
Στην Άγκυρα δεν αναμένεται να γίνει ουσιαστική συζήτηση για το μείζον πρόβλημα της οριοθέτησης, και οι δύο ηγέτες περισσότερο θα προσπαθήσουν να στείλουν το μήνυμα, σε δύσκολους καιρούς, ότι παραμένουν οι μεγάλες διαφορές αλλά θα συνεχίσουν τον δρόμο της συνεργασίας στους τομείς όπου υπάρχουν δυνατότητες: θετική ατζέντα για οικονομία και εμπόριο, πολιτικός διάλογος, μεταναστευτικό, τουρισμός. Με επίγνωση πάντως ότι, από τις πολλές συμφωνίες που από το πρώτο ΑΣΣ (2010) έχουν υπογραφεί, ελάχιστες έχουν εφαρμοστεί.
Μετά τη δημόσια ανταλλαγή μηνυμάτων μεταξύ των δύο πλευρών, είναι σαφές ότι η Τουρκία σε έναν διάλογο θέτει σε προτεραιότητα το ζήτημα των χωρικών υδάτων, κάτι που η Αθήνα δηλώνει ότι αποτελεί άσκηση κυριαρχίας και συνεπώς δεν είναι υπό διαπραγμάτευση. Όμως είναι σαφές ότι, με την εμπειρία του παρελθόντος, εάν η Αθήνα επιλέξει την επέκταση των χωρικών υδάτων κλιμακωτά και με σεβασμό στις ανάγκες της ελεύθερης ναυσιπλοΐας και μάλιστα σε φόρμουλες που είχε αποδεχθεί ατύπως η τουρκική πλευρά, τότε θα στερήσει την Τουρκία από επιχειρήματα και θα αποδειχθεί εάν η Τουρκία έχει πράγματι θέσει ένα ολόκληρο πλέγμα διεκδικήσεων και αμφισβητήσεων στο Αιγαίο απλώς για διαπραγματευτικούς λόγους ή αν τελικά όλα αυτά αποτελούν πλέον παγιωμένη θέση.
Η επιμονή της Αθήνας για άρση του casus belli και εγκατάλειψη της θεωρίας των «γκρίζων ζωνών» ακριβώς δοκιμάζει τις διαθέσεις της Άγκυρας και είναι προφανές ότι η ελληνική πλευρά δεν πρόκειται να προχωρήσει σε κανένα βήμα εάν δεν αφαιρεθούν τα δύο αυτά ζητήματα από τον φάκελο της Άγκυρας, καθώς η διατήρησή τους θα ενέχει τον κίνδυνο, ακόμη και με μια πολύ μετριοπαθή επέκταση των χωρικών υδάτων, η Τουρκία να επανέλθει με την επίκλησή τους, απαιτώντας μεγαλύτερες και μη αποδεκτές υποχωρήσεις από την Ελλάδα.
Και οι δύο χώρες έχουν δείξει πάντως ότι δεν επιθυμούν την εμπλοκή τρίτων, δηλαδή του Ντ. Τραμπ, και ότι μπορούν μόνες τους να αντιμετωπίσουν τα προβλήματα στις ελληνοτουρκικές σχέσεις. Έτσι θέλουν να αποφύγουν εντάσεις που μπορεί να προκαλέσουν το ενδιαφέρον του επιτελείου του Αμερικανού προέδρου.
Δεν έχει περάσει εξάλλου απαρατήρητο το γεγονός ότι οι ΗΠΑ και ο πετρελαϊκός «κολοσσός» Chevron τις τελευταίες εβδομάδες έχουν απλώσει το πλέγμα τους σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο. Έχοντας ήδη συμφέροντα σε Αίγυπτο, Ισραήλ και Κύπρο, η αμερικανική εταιρεία πριν από δύο μήνες υπέγραψε συμφωνία συνεργασίας με τη Λιβύη, τις προηγούμενες ημέρες υπέγραψε αντίστοιχες συμφωνίες με τη Συρία και την Τουρκία και τις επόμενες εβδομάδες αναμένεται να υπογράψει και τη συμφωνία με την Ελλάδα για τα οικόπεδα νοτίως της Κρήτης.
Μια τέτοια δραστηριότητα από την Chevron δημιουργεί ένα «ενοποιημένο πεδίο δράσης» σε όλη την Ανατολική Μεσόγειο, το οποίο οι Αμερικανοί δεν θα ήθελαν να δουν να διαταράσσεται από τοπικές αντιπαλότητες σχετικά με οριοθετήσεις και άλλα «συνοριακά» ζητήματα. Στην Άγκυρα πάντως την ερχόμενη Τετάρτη δεν θα πρέπει να αναμένεται κάποιο θεαματικό αποτέλεσμα και ακόμη και οι συνήθεις διμερείς συμφωνίες είναι χαμηλής πολιτικής.
Ενδιαφέρον πάντως θα έχει το επόμενο διάστημα η διαχείριση ιδιαίτερα λεπτών θεμάτων. Η Τουρκία, και με δηλώσεις και με NAVTEX που έχει εκδώσει, αμφισβητεί το δικαίωμα της χώρας μας να πραγματοποιεί έρευνες και εργασίες σε ένα μεγάλο μέρος του Αιγαίου, θεωρώντας ότι αφορά τουρκική υφαλοκρηπίδα και εμπίπτει στην τουρκική ζώνη αρμοδιότητας για έκδοση NAVTEX.
Η υπόθεση του καλωδίου της ηλεκτρικής διασύνδεσης Κύπρου – Κρήτης έχει παγώσει λόγω των τουρκικών αντιδράσεων, όμως είναι σε εξέλιξη και άλλα προγράμματα πόντισης καλωδίων. Ήδη έχουν ζητήσει και έχουν λάβει άδεια δύο εξειδικευμένα σκάφη για εργασίες έρευνας και πόντισης του καλωδίου οπτικών ινών του ΟΤΕ SEA SPIN για τη διασύνδεση των νησιών του Αιγαίου: Αμοργός, Αστυπάλαια, Κως, Σίφνος, Φολέγανδρος, Εύβοια, Χίος, Λέσβος, Λήμνος, Θάσος και Σκύρος.
Τις επόμενες εβδομάδες θα διαπιστωθεί αν η Τουρκία επιμείνει να αντιδρά σε τέτοιες δραστηριότητες στο Αιγαίο, θέλοντας να επικαιροποιεί τις διεκδικήσεις της, αν και πάντως σε αυτές τις περιπτώσεις συνήθως προβαίνει σε παρενοχλήσεις δια ασυρμάτου και δεν παρεμβαίνει επί του πεδίου για να εμποδίσει τις εργασίες. Την επόμενη Τετάρτη, πάντως, αυτό που θα επιδιωχθεί πρωτίστως είναι η διατήρηση και, εάν είναι δυνατόν, η διεύρυνση και αύξηση των διαύλων επικοινωνίας μεταξύ των δύο χωρών, καθώς και μια προσπάθεια διαχείρισης δύσκολων θεμάτων, όπως είναι η αντίδραση της Τουρκίας στην ελληνική θέση για το SAFE και στη συνεργασία της χώρας μας με το Ισραήλ.
Πηγή: Liberal.gr/Νίκος Μελέτης
