Η συζήτηση για την πυρηνική ενέργεια επέστρεψε δυναμικά στο ευρωπαϊκό προσκήνιο και η Ελλάδα, όπως προκύπτει και από τις πρόσφατες δηλώσεις του Πρωθυπουργού Κυριάκου Μητσοτάκη, δεν φαίνεται ότι θα μείνει στο περιθώριό της. Ο Πρωθυπουργός εκφράστηκε θετικά για την εξέταση της πυρηνικής επιλογής, ανοίγοντας έναν διάλογο που για χρόνια παρέμενε κλειστός.
Ποια είναι όμως η πραγματικότητα πίσω από τους μύθους, τους φόβους και τις προσδοκίες; Ο Αναπληρωτής Καθηγητής Πυρηνικής Τεχνολογίας στο Εθνικό Μετσόβιο Πολυτεχνείο, Νικόλαος Πετρόπουλος σε συνέντευξη του στα Μακεδονικά Νέα αποδομεί κοινωνικές προκαταλήψεις και αστικούς μύθους γύρω από τους σύγχρονους πυρηνικούς αντιδραστήρες, θέτει ρεαλιστικά χρονοδιαγράμματα και εξηγεί γιατί για μια χώρα σαν την Ελλάδα το ζητούμενο δεν είναι να αντικατασταθεί το υπάρχον ενεργειακό μείγμα, αλλά να εμπλουτιστεί με μια συνιστώσα που μεταξύ άλλων εξασφαλίζει σταθερότητα και μηδενικό αποτύπωμα άνθρακα για τις επόμενες δεκαετίες.
Ο κ.Πετρόπουλος ξεκαθαρίζει πως τα όποια σχέδια για πυρηνική ενέργεια στην Ελλάδα αφορούν τουλάχιστον το μεσοπρόθεσμο μέλλον, καθώς οι χρόνοι ωρίμανσης είναι μεγάλοι.
Αναφέρεται στο τεράστιο πλεονέκτημα των μηδενικών ρύπων, της ενεργειακής ανεξαρτησίας και της τεράστιας διάρκειας ζωής των σημερινών αντιδραστήρων, εξηγεί για ποιον λόγο οι Μικροί Αρθρωτοί Αντιδραστήρες (SMRs) είναι πιθανότατα η μόνη λύση για την Ελλάδα και απαντά σε εύλογες ανησυχίες του κοινού.
Ένα από τα καίρια σημεία της παρέμβασής του αφορά τη διαχείριση των ραδιενεργών αποβλήτων, υπογραμμίζοντας πως ο όγκος τους είναι εκατομμύρια φορές μικρότερος από αυτόν των συμβατικών μονάδων. Καυτηριάζει την υποκρισία του να ρίχνουμε στο περιβάλλον χημικά που είναι «μονίμως τοξικά», ενώ τα ραδιενεργά απόβλητα αποθηκεύονται με απόλυτη ασφάλεια σε χώρους μόνιμης διάθεσης. Επιπλέον, ξεκαθαρίζει απόλυτα ότι οι σημερινοί αντιδραστήρες δεν σχετίζονται ούτε με πυρηνικές βόμβες, ούτε με προγράμματα ανάπτυξης πυρηνικών όπλων.
Κλείνοντας, ο κ. Πετρόπουλος τοποθετεί το ζήτημα στο γεωπολιτικό του κάδρο, τονίζοντας ότι η πυρηνική ενέργεια προσφέρει σημαντική ενεργειακή ασφάλεια. Φέρνει, μάλιστα, ως αρνητικό παράδειγμα το «λάθος της Γερμανίας» να κλείσει τους δικούς της πυρηνικούς αντιδραστήρες, μια κίνηση που την άφησε ευάλωτη σε καταστάσεις «φοβερής ενεργειακής ανάγκης».
Ακολουθεί το πλήρες κείμενο της συνέντευξης του κ. Πετρόπουλου στον Αλέξανδρο Αλεξιάδη:
- Η συζήτηση έχει ανοίξει για τη δυναμική επιστροφή της πυρηνικής ενέργειας στην Ευρώπη. Θα είχε νόημα να ανοίξει και στην Ελλάδα;
Από ό,τι βλέπω από την τοποθέτηση του Πρωθυπουργού, είναι η πρώτη φορά που βγαίνει ο «προϊστάμενος» της χώρας να πει θετικά ότι και η Ελλάδα θα το εξετάσει. Αλλά αυτό που είπε στην πραγματικότητα ο Πρωθυπουργός, είναι ότι θα πρέπει πρώτα απ' όλα να το εξετάσει πολύ σοβαρά η Ευρωπαϊκή Ένωση. Και από εκείνο το σημείο ξεκινάμε.
Βεβαίως η χώρα μας έχει ειδικό ενδιαφέρον σε σχέση με τη ναυτιλία, το είπε και αυτό ο Πρωθυπουργός, αλλά είναι πράγματα τα οποία βρίσκονται στο μέλλον, στο μεσοπρόθεσμο μέλλον και όχι στο βραχυπρόθεσμο.
- Το βασικό επιχείρημα υπέρ της πυρηνικής ενέργειας σε μια εποχή ενεργειακής μετάβασης και απανθρακοποίησης, ποιο είναι;
Το βασικό επιχείρημα σε αυτή την εποχή είναι ότι η πυρηνική ενέργεια είναι μια μορφή ενέργειας που δεν έχει αέρια θερμοκηπίου. Επίσης, είναι μια μορφή ενέργειας της οποίας η διάρκεια ζωής - δηλαδή ένας πυρηνικός αντιδραστήρας – σήμερα, είναι πολύ μεγάλη και μπορεί να φτάσει και τα 80 χρόνια. Οπότε, με αυτόν τον τρόπο εξασφαλίζουμε μακροπρόθεσμη αλλά και μόνιμη ενεργειακή ανεξαρτησία.
Βεβαίως, δεν σημαίνει ότι η χώρα μας έχει αυτή τη στιγμή έλλειμμα ηλεκτρικής ενέργειας, προς Θεού. Απλά θα πρέπει να δούμε τι άλλες ανάγκες μπορούν να προκύψουν από τη στήριξη διεθνών διασυνδέσεων ή διαφόρων εγκαταστάσεων του τύπου «κέντρα δεδομένων» κλπ, που είναι υπερβάλλουσες από τις συνήθεις, οι οποίες θα μπορούσαν να καλυφθούν από πυρηνικά εργοστάσια.
- Οι βασικές τεχνολογίες των πυρηνικών αντιδραστήρων έχουν αλλάξει σημαντικά σε σχέση με το παρελθόν;
Οι βασικές τεχνολογίες πρέπει να σας πω ότι παραμένουν οι ίδιες. Παρόλα αυτά, είναι τεχνολογικά βελτιστοποιημένες. Οπότε, αντιμετωπίζουμε και πολύ μικρότερες πιθανότητες ατυχημάτων, αλλά και βεβαίως και καλύτερη λειτουργία αυτών των αντιδραστήρων.
Γενικώς, είμαστε αισιόδοξοι σε σχέση με αυτές τις τεχνολογίες. Εγώ προσωπικά, αλλά βεβαίως υπάρχει και αντίλογος. Δεν πρέπει να αγνοούμε τον αντίλογο και ο αντίλογος έχει επιχειρήματα
- Υπάρχουν πλέον και οι μικροί αρθρωτοί αντιδραστήρες, οι SMRs, που το τελευταίο διάστημα συζητιούνται έντονα σε διεθνές επίπεδο. Θα μπορούσαν να αποτελέσουν μια λύση για χώρες όπως η Ελλάδα;
Κοιτάξτε… Εδώ ασφαλώς μιλάμε για SMR. Το θέμα δεν είναι «να είναι λύση». Το θέμα είναι να ενταχθεί στο μείγμα. Αυτό είναι το ζητούμενο. Απλώς θα αλλάξουν οι συνιστώσες του μείγματος. Θα γίνει λίγο πυρηνική, λίγο αιολική, λίγο ηλιακή ενέργεια, ενδεχομένως λίγους λιγνίτες, οπωσδήποτε αρκετό φυσικό αέριο. Αλλά θα προστεθούν συνιστώσες στο μείγμα, οι οποίες εξασφαλίζουν μια καλύτερη ισορροπία.
Η χώρα δεν μπορεί να πάει για μεγάλο αντιδραστήρα, γιατί η κατανάλωση της χώρας, η ζήτηση ενέργειας στη χώρα, είναι μεταξύ 6 και 9 GW.
Όταν βάλεις έναν πολύ μεγάλο αντιδραστήρα, «αναστατώνεις» και την αγορά αρκετά, χωρίς να χρειάζεται. Άρα μπορούμε να συζητήσουμε ότι καταρχήν πάμε για κάποιον μικρό αντιδραστήρα - βεβαίως σε βάθος χρόνου, δεκαετία και πάνω για κάποιον τέτοιο μικρό αντιδραστήρα - ο οποίος θα εξυπηρετήσει τις ανάγκες που σας επισήμανα και προηγουμένως.
- Οπότε, αν η Ελλάδα αποφάσιζε να επενδύσει σήμερα σε πυρηνική ενέργεια, είπατε ότι θα χρειαζόταν περίπου μια δεκαετία ;
Από 10 χρόνια και πάνω. Το νωρίτερο που μπορούμε να πούμε, αν όλα πάνε πάρα πολύ τέλεια - πάρα πολύ καλά, είναι οκτώ χρόνια. Δεν μπορούμε να πούμε κάτω από 8 χρόνια γιατί είναι εντελώς ανεδαφικό.
- Σχετικά με την ασφάλεια των νέων γενεών αντιδραστήρων; Έχουν αλλάξει τα πράγματα;
Ατύχημα τύπου Τσερνόμπιλ δεν πρόκειται να ξαναγίνει. Για να είμαστε σαφείς. Γιατί στο ατύχημα αυτό είχαμε και το παράλληλο της πυρκαγιάς που χειροτέρευσε πάρα πολύ τα πράγματα.
Στους σημερινούς αντιδραστήρες, επειδή δεν υπάρχουν εύφλεκτα υλικά στην πραγματικότητα, ατύχημα δεν αποκλείεται, αλλά δεν θα έχει κάποια ουσιαστική επίπτωση. Αυτό πρέπει να το ξεκαθαρίσουμε.
Είναι περίπου όπως πετάμε με το αεροπλάνο. Ξέρουμε ότι υπάρχει και ένας κίνδυνος τέτοιος, με τη διαφορά π.χ ότι μεταξύ 1980 και 2020, αυτός ο κίνδυνος έχει μηδενιστεί και τα μίλια, τα χιλιόμετρα που διανύουμε με το αεροπλάνο κάθε χρόνο, έχουν όχι απλώς πολλαπλασιαστεί, αλλά υπερπολλαπλασιαστεί. Με αυτή τη λογική και οι πυρηνικοί αντιδραστήρες βρίσκονται σε αυτή τη φάση της εξέλιξης και βελτιστοποίησης.
Δεν μπορούμε να πούμε ότι το ατύχημα αποκλείεται, δεν βάζουμε το χέρι μας στη φωτιά, αλλά ξέρουμε ότι πλέον θα είναι διαχειρίσιμο.
- Σε επίπεδο κόστους παραγωγής ηλεκτρικής ενέργειας, πώς συγκρίνεται η πυρηνική ενέργεια και η ενέργεια με τις ΑΠΕ και το φυσικό αέριο;
Το θέμα είναι ποιες ΑΠΕ μελετάς και ποιους πυρηνικούς αντιδραστήρες μελετάς. Τους δικούς μας; Τους άλλους; Τους ξένους; Τι μελετάς για να βγάλεις και μία τιμή η οποία θα μας δώσει το κατά μέσο όρο κόστος της γιγαβατώρας ας υποθέσουμε, στον χρόνο λειτουργίας αυτού του συστήματος.
Οι τιμές αυτές, για όλες περίπου τις συνιστώσες που έχουμε μιλήσει και για τα ανανεώσιμα και για τα ηλιακά και για τα πυρηνικά και για το φυσικό αέριο, είναι περίπου κοντινές. Δηλαδή μπορώ να παρουσιάσω εγώ μία μελέτη δική μου με τους Χ αντιδραστήρες, τα Χ αιολικά, τα Χ ηλιακά και κάποιος άλλος να παρουσιάσει μία αντίστοιχη, με κάποια άλλα Χ, που θα έχει αρκετά διαφορετικά αποτελέσματα.
Άρα μπορούμε να πούμε συνολικά ότι όλα αυτά είναι κοντά. Επομένως δεν είναι εκεί το θέμα.
Το θέμα είναι ποιες εξωτερικές συνθήκες και ποιες, αν θέλετε, ανάγκες της χώρας, επιβάλλουν μία επιλογή και αυτής της συνιστώσας. Δεν λέμε δηλαδή ότι θα εγκαταλείψουμε όλα τα υπόλοιπα. Θα ήταν και άσκοπο διότι έχουν γίνει και μεγάλες επενδύσεις.
Λέμε ότι θα συμπληρώσουμε και με αυτήν τη συνιστώσα. Επομένως δεν πρέπει να ανησυχούμε για την τιμή. Βεβαίως το Ελληνικό Χρηματιστήριο Ενέργειας σίγουρα θέλει κάποιες παρεμβάσεις για να λειτουργήσει καλύτερα. Αλλά αυτά τα ξέρουν οι περισσότερο ειδικοί του συγκεκριμένου αντικειμένου, εγώ είμαι περισσότερο της τεχνολογίας.
- Πώς αντιμετωπίζεται σήμερα το ζήτημα των πυρηνικών αποβλήτων; Είναι πραγματικό το πρόβλημα;
Το πρόβλημα είναι και πραγματικό και λίγο αστικός μύθος. Σε σχέση με την πραγματικότητα πρέπει να ξέρουμε ότι πχ μπορεί να έχουμε μία πυρηνική μονάδα η οποία βγάζει το ίδιο ρεύμα με μια συμβατική μονάδα, πχ με αέριο. Ποια είναι τα απόβλητα που θα βγάλει; Είναι από 2 έως 50 εκατομμύρια φορές λιγότερα από άποψη μάζας.
Άρα, αυτό που ίσως έχει στο μυαλό του το κοινό, ότι υπάρχουν τεράστιες ποσότητες αποβλήτων, δεν ισχύει. Εγώ προσωπικά έχω δει τα απόβλητα, πχ της Ελβετίας, 50 χρόνια από 5 αντιδραστήρες, χωράνε περίπου σε μισό γήπεδο μπάσκετ, όσο και αν μπορεί να φαίνεται παράξενο.
Το άλλο πρόβλημα είναι ότι βεβαίως τα απόβλητα αυτά, έχουν κάποια ραδιενέργεια. Εδώ λυπάμαι, ξεχνάμε και είμαστε λίγο υποκριτές, καθώς ρίχνουμε στα νερά του πλανήτη μας και στην ατμόσφαιρα, χημικά τα οποία είναι μονίμως τοξικά, τα γνωρίζετε, σε τεράστιες ποσότητες. Τα ραδιενεργά απόβλητα δεν θα μείνουν ραδιενεργά για πάντα, ενώ τα τοξικά απόβλητα θα μείνουν για πάντα και τα πετάμε ακρίτως στο περιβάλλον.
Αυτά θα οδηγηθούν σε κάποιους χώρους μόνιμης απόθεσης, μόνιμης διάθεσης όπως τους λέμε, οι οποίοι θα έχουν όλες τις προδιαγραφές για να μην γίνει κάποια κακή χρήση τους, κάποια διαρροή κλπ. Καλώς εχόντων των πραγμάτων τα ραδιενεργά απόβλητα παρουσιάζουν πολύ μικρότερο κίνδυνο και είναι σε τεράστια μικρότερες ποσότητες από ό,τι οποιαδήποτε άλλα απόβλητα στην κατηγορία των χημικών, τοξικών κλπ.
Επίσης, κάτι άλλο που ίσως θα πρέπει να το γνωρίζουμε, είναι ότι στα απόβλητα αρχίζουμε να ψάχνουμε για το που θα τα βάλουμε, σε 50 χρόνια από τη στιγμή που θα τα δημιουργήσουμε. Δηλαδή, ξεκίνησε ένα πυρηνικός σταθμός, ένας αντιδραστήρας σήμερα, σε 50 χρόνια έχουν δημιουργηθεί αρκετές ποσότητες τις οποίες τότε θα πρέπει να αρχίσουμε να ψάχνουμε που θα τις βάλουμε. Στο ενδιάμεσο, δεν αξίζει τον κόπο να ασχοληθούμε καν. Είναι οι ποσότητες τόσο μικρές και τα χαρακτηριστικά τους κάπως διαφορετικά, που δεν μας ενδιαφέρει να τα διαθέσουμε.
Και επίσης, θα ήθελα να συμπληρώσω, ότι:
Πρώτον, ένας πυρηνικός αντιδραστήρας δεν ταυτίζεται σε καμία περίπτωση, ακόμα και σε περίπτωση ατυχήματος με μια πυρηνική βόμβα. Είναι εντελώς διαφορετικά πράγματα.
Και δεύτερον, ένας πυρηνικός αντιδραστήρας δεν συνδέεται με απολύτως κανένα, σήμερα, πρόγραμμα ανάπτυξης πυρηνικού όπλου. Διότι τα πυρηνικά όπλα κατασκευάζονται σήμερα με πολύ διαφορετικές τεχνολογίες, τις οποίες η χώρα δεν θα αναπτύξει. Είμαστε απολύτως βέβαιοι για αυτό.
- Σε επίπεδο γεωπολιτικής φυσικά δεν είστε ο πλέον ειδικός να απαντήσετε, αλλά ένας πυρηνικός αντιδραστήρας εξασφαλίζει μια επάρκεια, μια ενεργειακή ασφάλεια, ειδικά σε περιόδους ενεργειακής κρίσης, όπως η παρούσα;
Επειδή η χώρα μας, αν τελικά φτάσει να βάλει κάποιον αντιδραστήρα, και αν φτάσει να βάλει έναν μικρό αντιδραστήρα, ένας μικρός αντιδραστήρας θα συμπληρώσει απλά το μείγμα, όπως έχουμε πει. Παρόλα αυτά, αν υπάρχουν περιφερειακές δράσεις και με άλλες χώρες της γειτονιάς μας, οι οποίες σκέφτονται ή θα ενεργήσουν προς αυτήν την κατεύθυνση, οπωσδήποτε η περιοχή θα αποκτήσει μια περισσότερη ενεργειακή ασφάλεια. Αν μιλάμε για ενεργειακή ασφάλεια με βάση τους αντιδραστήρες, η χώρα μας θα πρέπει να εγκαταλείψει ορισμένες συνιστώσες και να προχωρήσει περισσότερο προς την πυρηνική ενέργεια.
Αλλά είναι όπως καταλαβαίνετε δύσκολο και κατ` αρχήν χρειάζεται αρκετές επενδύσεις τις οποίες δεν ξέρουμε ποιος θα τις κάνει αυτή τη στιγμή.
- Από τη στιγμή που βλέπουμε όμως βούληση από την Ευρωπαϊκή Ένωση να στραφούν δυνάμεις προς αυτήν την κατεύθυνση, ενδεχομένως να μπορεί να γίνει κάτι και με ευρωπαϊκά κονδύλια.
Οπωσδήποτε αυτά θα πρέπει να τα δούμε στο πλαίσιο της Ευρωπαϊκής Ένωσης, διότι έχουν συμβεί μεγάλα λάθη, με κυρίαρχο αυτή τη στιγμή το λάθος της Γερμανίας να κλείσει τους δικούς της πυρηνικούς αντιδραστήρες, το οποίο βέβαια λάθος, το πληρώνει κυρίως η ίδια η Γερμανία και βλέπουμε ότι μια μεγάλη χώρα της Ευρωπαϊκής Ένωσης βρίσκεται σε μια κατάσταση φοβερής ενεργειακής ανάγκης την οποία δεν προέβλεψε ή εν πάση περιπτώσει βασιζόταν σε λάθος εκτιμήσεις για τις προμήθειες καυσίμων κλπ.
Βλέπουμε λοιπόν ότι και με τη διαμορφούμενη κατάσταση, θα πρέπει και η Ευρώπη να κάνει ορισμένες κινήσεις που θα ενισχύσουν την ανεξαρτησία της και αυτό μπορεί να γίνει και με τους πυρηνικούς αντιδραστήρες.
