Αυτή η ιστορία ζωντανεύει σήμερα Κυριακή 5 Απριλίου, στις 19.00 στη σκηνή του Θεάτρου Αθήναιον στη Θεσσαλονίκη με την παράσταση «Ροδάφ'νον» -βασισμένη στο ομώνυμο μυθιστόρημα του Κώστα Διαμαντίδη- σε σκηνοθεσία Θέμη Μουμουλίδη και με ερμηνευτή τον Τάκη Βαμβακίδη. Μέσα από την ποντιακή διάλεκτο και με ελληνικούς υπέρτιτλους, η παράσταση επιχειρεί να γεφυρώσει την απόσταση ανάμεσα στην ιστορική εμπειρία και το σύγχρονο κοινό.
Ο Τάκης Βαμβακίδης, που σηκώνει μόνος του επί σκηνής το βάρος της αφήγησης, υπογραμμίζει ότι η γλώσσα λειτουργεί στην παράσταση ως φορέας μνήμης και όχι απλώς ως μέσο επικοινωνίας. «Το μεγαλύτερο μέρος του κειμένου, περίπου 60% είναι στα ποντιακά και το υπόλοιπο στην ελληνική. Και υπάρχουν υπέρτιτλοι στην ελληνική γλώσσα. Άρα το κατανοεί και το απολαμβάνει και ο θεατής που δεν γνωρίζει την ποντιακή», σημειώνει. Η επιλογή αυτή, που αρχικά θεωρήθηκε ρίσκο, αποδείχθηκε λειτουργική, επιτρέποντας σε διαφορετικά ακροατήρια να προσεγγίσουν το έργο.
Στο επίκεντρο βρίσκεται η ιστορία της Παρθένας, μιας γυναίκας που ξεριζώνεται από τον Πόντο και, μέσα από την ανταλλαγή πληθυσμών, καταλήγει σε ένα χωριό της Δυτικής Μακεδονίας. Εκεί ξεκινά μια νέα ζωή, κουβαλώντας μνήμες, απώλειες και μια βαθιά επιθυμία: να μεταφέρει ένα κομμάτι της παλιάς πατρίδας στη νέα. Το ροδάφ’νον, ένα φυτό με ιδιαίτερη συναισθηματική σημασία για τους Ποντίους, λειτουργεί ως σύμβολο αυτής της ανάγκης για συνέχεια και ρίζωμα.
«Το Ροδάφνον είναι αγαπημένο φυτό των Ποντίων στην πατρίδα. Η ηρωίδα επιθυμεί να το φέρει ο εγγονός της από εκεί. Από αυτό ξεκινά η ιστορία», εξηγεί ο Τάκης Βαμβακίδης. «Το αφήγημα, ωστόσο, επεκτείνεται πέρα από μια απλή οικογενειακή διαδρομή. Δεν είναι μόνο η περιγραφή γεγονότων. Είναι και ένας ύμνος στην αγάπη, ακόμη και ανάμεσα σε έναν Τούρκο και μια Ελληνίδα. Υπάρχουν καταθέσεις για τον αγώνα, την επιβίωση, την αξιοπρέπεια».
Ταξίδι στον χρόνο και τον χώρο
Επί σκηνής η ιστορία εκτυλίσσεται ως ένα ταξίδι στον χρόνο και τον χώρο, από τον Πόντο και τον διωγμό στο σήμερα. Η καθημερινότητα της προσφυγιάς, το γέλιο και το πένθος, η προσπάθεια ανασυγκρότησης και η επιμονή στη μνήμη συνθέτουν ένα αφήγημα που εστιάζει στην ανθρώπινη αντοχή. Το «Ροδάφ’νον» δεν περιορίζεται σε μια ιστορική αναπαράσταση, αλλά αναδεικνύει τη διαρκή σχέση ανάμεσα στο παρελθόν και το παρόν. «Όλα έχουν τη σημασία τους. Από ένα ποτήρι νερό μέχρι τον αγώνα των ξεριζωμένων να στήσουν ένα καινούργιο σπιτικό, να υπερασπιστούν την παρουσία τους στην ιστορία και στον πολιτισμό τους. Είναι όλα αυτά που ο Διαμαντίδης τα δένει με έναν τρόπο που αγγίζει τον θεατή», λέει ο πρωταγωνιστής της παράστασης.
Για τον Τάκη Βαμβακίδη, το «Ροδάφ’νον» δεν αποτελεί απλώς έναν ρόλο, αλλά μια βιωματική εμπειρία που συνδέεται άμεσα με την προσωπική του ιστορία. «Είχα προτείνει στον Θέμη Μουμουλίδη να κάνουμε ένα ποντιακό θέμα. Εκείνος μου πρότεινε το Ροδάφνον. Όταν διάβασα το βιβλίο, είδα την ιστορία της οικογένειάς μου. Και ξαφνικά μου δόθηκε η δυνατότητα να τη ζήσω στη σκηνή», αναφέρει. Η σκηνοθετική προσέγγιση επιλέγει να αναδείξει τη γλώσσα, τους ήχους και την πολιτισμική μνήμη, χωρίς να απομακρύνεται από τον πυρήνα της αφήγησης.
Παράσταση με οικουμενικό χαρακτήρα
«Δεν είναι μια ποντιακή παράσταση με τη στενή έννοια. Είναι μια παράσταση με οικουμενικό χαρακτήρα, για την ελευθερία, την αγάπη και τη δικαιοσύνη», τονίζει ο Τάκης Βαμβακίδης. Η επιλογή να διατηρηθεί το πρωτότυπο κείμενο στην ποντιακή διάλεκτο παραμένει κρίσιμη για τους συντελεστές. «Υπάρχουν εκδοτικοί οίκοι που θέλουν να μεταφέρουν το έργο στη νεοελληνική. Ο Κώστας Διαμαντίδης δεν το δέχεται. Θεωρεί ότι έτσι χάνεται η ψυχή του έργου. Και έχει δίκιο».
Η στάση αυτή συνδέεται με μια ευρύτερη αντίληψη για τη γλώσσα ως ζωντανό φορέα πολιτισμού. «Αν πεθάνει η γλώσσα μας, πεθαίνει και ο χορός, το τραγούδι, οι αναμνήσεις, η νοσταλγία. Πεθαίνουν όλα», λέει ο Τάκης Βαμβακίδης. Παρά τις ανησυχίες για το μέλλον της διαλέκτου, ο ίδιος εμφανίζεται αισιόδοξος. «Βλέπω μικρά παιδιά να πηγαίνουν να μάθουν ποντιακά. Βλέπω συλλόγους να επενδύουν στις ρίζες. Δεν βλέπω μια γλώσσα που σβήνει, αλλά μια γλώσσα που παλεύει. Κι εγώ ο ίδιος παραμένω μαθητής στην ποντιακή διάλεκτο. Συνεχίζω να τη σπουδάζω. Διαβάζοντας το Ροδάφ’νον είχα απορίες σε λέξεις. Αυτό δείχνει και το βάθος του κειμένου», λέει.
«Μαζί με το κοινό κλαίω»
Η αναζήτηση ταυτότητας από τις νεότερες γενιές αποτελεί κρίσιμο στοιχείο αυτής της δυναμικής. «Ζούμε σε έναν κόσμο που δημιουργεί ανάγκη για ρίζες. Οι γονείς και οι παππούδες μας μάς πέρασαν αξίες με έναν ήρεμο τρόπο. Δεν μας μιλούσαν για τη βία και τον πόνο, αλλά για την ομορφιά της ζωής», αναφέρει ο πρωταγωνιστής. «Υπάρχουν δύο σημεία στην παράσταση που δεν μπορώ να τα αντέξω, λυγίζω. Και μαζί με το κοινό κλαίω», παραδέχεται. Η αντίδραση των θεατών λειτουργεί ως ένδειξη της απήχησης. «Ακούω αναστεναγμούς από την πλατεία. Βλέπω ανθρώπους να συγκλονίζονται. Αυτό δείχνει ότι το έργο λειτουργεί».
Η παράσταση έχει ήδη παρουσιαστεί στην Αθήνα, ωστόσο η Θεσσαλονίκη προσφέρει διαφορετική πρόσληψη, λόγω της ισχυρής παρουσίας ποντιακού στοιχείου στο κοινό. Η συνάντηση με το κοινό αποκτά συχνά έναν έντονα ανθρώπινο χαρακτήρα. «Άνθρωποι μεγάλης ηλικίας έρχονται, με αγκαλιάζουν και μου λένε ότι ξαναγεννήθηκαν. Αυτό είναι κάτι που δεν περιγράφεται εύκολα».
Ο Μάιος, μήνας μνήμης για τη γενοκτονία του Ποντιακού Ελληνισμού, αναμένεται να αποτελέσει τον επόμενο σταθμό της παράστασης, με αιτήματα που έχουν ήδη φτάσει από συλλόγους στην Ελλάδα και το εξωτερικό — ένδειξη ότι το ενδιαφέρον παραμένει έντονο και η πορεία της παράστασης θα συνεχιστεί και πέρα από τη συγκεκριμένη περίοδο.
Σε έναν κόσμο που ξεχνά εύκολα, αφηγήσεις όπως αυτή του «Ροδάφ'νον» αποκτούν ιδιαίτερη βαρύτητα ως υπενθυμίσεις της σημασίας της μνήμης για τη διατήρηση της ιστορικής συνέχειας. Ο Τάκης Βαμβακίδης το συνοψίζει με σαφήνεια: «Δεν αγαπάμε την ποντιακή διάλεκτο μόνο ως γλώσσα των προγόνων μας. Την αγαπάμε γιατί μέσα από αυτήν ζουν οι εικόνες, το παρελθόν. Είναι η ζωή μας».
Ταυτότητα παράστασης
«Ροδάφ'νον» Κώστα Διαμαντίδη
Σκηνοθεσία | Θέμης Μουμουλίδης
Θεατρική μεταφορά | Θέμης Μουμουλίδης | Μάρθα Μαυρίδου
Επιστημονικός σύμβουλος | Κώστας Φωτιάδης
Σκηνικός χώρος | κοστούμια | Ανδρομάχη Ζαχαρία
Μουσική | Γιάννης Λουπάκης
Φωτισμοί | Νίκος Σωτηρόπουλος
Μετάφραση από την ποντιακή διάλεκτο | Γιώτα Ιωακειμίδου
Φωτογραφίες | Κώστας Θωμαΐδης
Βοηθός σκηνοθέτη | Μάρθα Μαυρίδου
Διεύθυνση παραγωγής | Σταμάτης Μουμουλίδης
Παραγωγή | 5η Εποχή Τέχνης
Θέατρο Αθήναιον (Λεωφόρος Βασιλίσσης Όλγας 35)
Κυριακή 5 Απριλίου 19:00
Τιμές Εισιτηρίων:
Κανονικό: 18 € κανονικό
15 € φοιτητικό, ανέργων, 65+
12 € ομαδικό [ άνω των 20 ατόμων]
Προσφορά από 15 € για περιορισμένο αριθμό εισιτηρίων.
Εισιτήρια online | More.com και στο ταμείο του θεάτρου ΑΘΗΝΑΙΟΝ
