«Φανταστείτε ότι έχετε μία κούκλα, ένα μικρό ρομπότ, που αντιδρά σε ό,τι κάνετε. Προσομοιάζει συμπτώματα που θα είχε ο ασθενής, κλινική εικόνα που θα είχε ο ασθενής, κάνει ταχυκαρδία, κάνει υπόταση, κάνει εγκεφαλικό. Ο φοιτητής μπορεί επάνω της να εξασκήσει τις διαγνωστικές, αλλά και τις θεραπευτικές του ικανότητες, να χορηγήσει φάρμακα στην κούκλα και αυτή να αντιδράσει». Με αυτά τα λόγια ο πρόεδρος της Σχολής, καθηγητής Χειρουργικής, διευθυντής της 4ης Χειρουργικής Κλινικής στο «Αττικόν» Νικόλαος Αρκαδόπουλος σε συνέντευξη του στο Πρακτορείο FM και στην Τάνια Μαντουβάλου, περιγράφει μία τεχνολογία, που με την ενσωμάτωση της τεχνητής νοημοσύνης τα επόμενα χρόνια θα είναι δύσκολο να ξεχωρίσει κανείς από έναν πραγματικό ασθενή.
Το μεγάλο στοίχημα όμως δεν είναι μόνο τεχνολογικό, αλλά και βαθιά ηθικό. «Το μεγάλο ζήτημα για μας είναι πώς θα καταφέρουμε η τεχνητή νοημοσύνη να είναι πραγματικά ένας πολύτιμος βοηθός του ιατρού και να μην αναλαμβάνει ρόλους υποκατάστασης του γιατρού, ή κατεύθυνσης του γιατρού προς συγκεκριμένες πρακτικές», τονίζει ο πρόεδρος της αρχαιότερης Ιατρικής Σχολής της χώρας. Ο καθηγητής είναι σαφής: «Η ενσυναίσθηση, οι ηθικές αξίες που πρέπει να αναπτύξει ο νέος γιατρός, δεν μπορούν να διδαχτούν σε ένα περιβάλλον προσομοίωσης. Απαιτούν επαφή με τον άνθρωπο, τον πάσχοντα, την οικογένεια του, αλλά και με πολύ καλούς δασκάλους».
Το παράρτημα στην Κύπρο ανοίγει δρόμους για μεγαλύτερη εξωστρέφεια των ελληνικών δημόσιων πανεπιστημίων
Ο κ. Αρκαδόπουλος μιλά αναλυτικά για τα οφέλη σε ασθενείς, φοιτητές και συστήματα υγείας, για το αν τα συστήματα προσομοίωσης μειώνουν τα ιατρικά λάθη, αν βελτιώνουν την κλινική έκβαση, αλλά εξηγεί και πού τοποθετείται πλέον η ανθρωποκεντρική ιατρική. Με προγράμματα σπουδών στα ελληνικά, στα αγγλικά και με το παράρτημα που άνοιξε πρόσφατα στην Κύπρο, η Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών που κατατάσσεται σταθερά μεταξύ των 100-150 κορυφαίων παγκοσμίως, ανοίγει δρόμους διεθνοποίησης. «Είμαστε σε μία πορεία εξωστρέφειας, την οποία θα συνεχίσουμε πολύ πιο έντονα με διεθνείς συμφωνίες, και με κριτήριο το όφελος των φοιτητών μας. Το πανεπιστήμιο Αθηνών και ειδικά η Ιατρική σχολή είναι το πρώτο ελληνικό δημόσιο Πανεπιστήμιο που κάνει τέτοιο παράρτημα και είμαστε ιδιαίτερα ευτυχείς που το κάνουμε στην Κύπρο, μία χώρα με την οποία έχουμε αδελφικούς, ιστορικούς και εθνικούς δεσμούς».
Ακολουθεί αναλυτικά το κείμενο της συνέντευξης που παραχώρησε ο πρόεδρος της Ιατρικής Σχολής ΕΚΠΑ καθηγητής Χειρουργικής Νικόλαος Αρκαδόπουλος στην εκπομπή της Τάνιας Μαντουβάλου «104,9 ΜΥΣΤΙΚΑ ΥΓΕΙΑΣ»:
Ερ: Πρόσφατα εγκαινιάστηκε νέο υπερσύγχρονο κέντρο προσομοίωσης λαπαροσκοπικής χειρουργικής στο Πανεπιστημιακό Νοσοκομείο «Λαϊκό». Που άλλου έχουμε τέτοια συστήματα; Ποιος είναι ο περαιτέρω σχεδιασμός;
Απ: Η προσομοίωση είναι ό,τι πιο σύγχρονο υπάρχει παγκοσμίως στην ιατρική εκπαίδευση και είμαστε πολύ περήφανοι που στην Ιατρική Σχολή του Πανεπιστημίου Αθηνών έχουμε αναπτύξει τέσσερα κέντρα προσομοίωσης: Στο Λαϊκό το πιο πρόσφατο όπως αναφέρατε, στο Αττικόν, στο Αρεταίειο, και έχουμε ένα μεγάλο και πολύ προηγμένο κέντρο μέσα στην Ιατρική σχολή στο Γουδί, στο Εργαστήριο Φυσιολογίας. Ο σχεδιασμός για το μέλλον επικεντρώνεται στην ένταξη περισσότερων προγραμμάτων προσομοίωσης. Περιμένουμε με ανυπομονησία νέες τεχνολογικές εξελίξεις που θα ενσωματώνουν την τεχνητή νοημοσύνη. Αυτό είναι ένα άλμα που ήδη γίνεται και θα είναι πολύ πιο εμφανές το επόμενα χρόνια. Νομίζω ότι θα δούμε εντυπωσιακές εξελίξεις και συστήματα που ίσως να μην μπορείς κάποιος να τα ξεχωρίσει από έναν πραγματικό ασθενή.
Ερ: Αυτό δεν ελλοχεύει κάποιους κινδύνους; Όταν δεν μπορείς να ξεχωρίσεις το ρομπότ από τον άνθρωπο, τίθενται θέματα βιοηθικής.
Απ: Και εμάς μας απασχολούν πολύ τα ζητήματα ηθικής της τεχνητής νοημοσύνης. Δυστυχώς οι εξελίξεις τρέχουν πιο γρήγορα από εμάς, από όσο εμείς προλαβαίνουμε να τις παρακολουθήσουμε ή να σκεφτούμε τα ηθικά ζητήματα. Τις βρίσκουμε κυριολεκτικά μπροστά μας. Η τεχνητή νοημοσύνη στον κλάδο μας, δεν αφορά μόνο την προσομοίωση, αλλά συνολικά την ιατρική. Το μεγάλο ζήτημα για μας είναι πως θα καταφέρουμε η τεχνητή νοημοσύνη να είναι πραγματικά ένας πολύτιμος βοηθός το ιατρού και να μην αναλαμβάνει ρόλους υποκατάστασης του γιατρού, ή κατεύθυνσης του προς συγκεκριμένες πρακτικές.
Ερ: Τι ακριβώς είναι η προσομοίωση;
Απ: Η προσομοίωση είναι η εκπαίδευση που κάνουν οι φοιτητές μας, οι μελλοντικοί γιατροί πριν πάνε στους ασθενείς, σε συνθήκες που όπως λέει και η λέξη, προσομοιώνουν έναν κανονικό ασθενή. Είναι προηγμένα συστήματα, κούκλες συνδεδεμένες με υπολογιστές, ή άλλα συστήματα που προσομοιώνουν χειρουργικές επεμβάσεις. Εκεί, οι φοιτητές μας σε συνθήκες ασφάλειας, επαναλήψιμες και μετρήσιμες μπορούν να εξασκηθούν, να μάθουν σωστά την τεχνική και μετά να περάσουν στους ασθενείς για να εφαρμόσουν αυτά που έμαθαν.
Όταν η κούκλα κάνει ταχυκαρδία και αντιδρά στη θεραπεία
Ερ: Πόσο κοντά στην πραγματικότητα μπορεί να φτάσει μια προσομοίωση;
Απ: Μπορεί να φτάσει πραγματικά πολύ κοντά ειδικά στα πιο προηγμένα συστήματα. Φανταστείτε ότι έχετε μία κούκλα, ένα μικρό ρομπότ, που αντιδρά σε ό,τι κάνετε. Προσομοιάζει συμπτώματα που θα είχε ο ασθενής, κλινική εικόνα που θα είχε ο ασθενης, κάνει ταχυκαρδία αυτή η κούκλα, κάνει υπόταση, κάνει εγκεφαλικό. Ο φοιτητής μπορεί πάνω της να εξασκήσει τις διαγνωστικές, αλλά και τις θεραπευτικές του ικανότητες, να χορηγήσει φάρμακα στην κούκλα και αυτή να αντιδράσει. Αυτά είναι τα σύγχρονα συστήματα προσομοίωσης, τα οποία είναι πολύ κοντά στην πραγματικότητα και εξελίσσονται διαρκώς.
Ερ: Ποια είναι τα οφέλη για ασθενείς, φοιτητές, αλλά και για το σύστημα υγείας;
Απ: Καταρχάς οι ασθενείς έχουν μπροστά τους έναν πολύ καλύτερα εκπαιδευμένο νέο γιατρό, που είναι πιο εξοικειωμένος με τις διαδικασίες που πρέπει να γίνουν και αισθάνεται μεγαλύτερη αυτοπεποίθηση, γιατί έχει εξασκηθεί πολλές φορές στο να τις κάνει σωστά. Οπότε για τους ασθενείς είναι η ασφάλεια. Για τους φοιτητές είναι ένας καταπληκτικός τρόπος μάθησης, όπου κυριολεκτικά η γνώση τους εντυπώνεται για πάντα, γιατί είναι κάτι που έχουν ζωντανό μπροστά τους. Και βέβαια το σύστημα υγείας ωφελείται, γιατί έχει καλύτερα εκπαιδευμένους γιατρούς.
Λιγότερα ιατρικά λάθη - Οι γιατροί σε ρόλο πιλότου
Ερ: Μιλήσατε για ασφάλεια ασθενών. Υπάρχουν μελέτες, ή δεδομένα, που να αποδεικνύουν ότι οι γιατροί που εκπαιδεύονται κυρίως σε προσομοίωση κάνουν λιγότερα κλινικά λάθη;
Απ: Υπάρχουν πολλές μελέτες για την προσομοίωση που εστιάζουν κυρίως στο τι κάνουν οι φοιτητές όταν προσεγγίζουν έναν ασθενή. Και ναι, εκεί, τα λάθη είναι λιγότερα. Γενικά, επειδή η προσέγγιση του ασθενούς είναι πολυεπίπεδη, σε όλα τα επίπεδα που έχουν μετρηθεί είναι καλύτερη. Για αυτό, και το πρόγραμμα προσομοίωσης έχει ενταχθεί σε όλες τις προηγμένες μεγάλες ιατρικές σχολές του κόσμου.
Ερ: Εσείς θα δεχόσασταν να χειρουργηθείτε από έναν γιατρό με περισσότερη εμπειρία σε προσομοιωτή παρά σε ασθενείς;
Απ: Για να πάρει ένας γιατρός το ελεύθερο να χειρουργεί πρέπει να έχει μία ισόρροπη ανάπτυξη όλων των ικανοτήτων του και να έχει αποδείξει σε πραγματικό περιβάλλον, δηλαδή σε ασθενείς, ότι μπορεί να αντεπεξέλθει στις απαιτήσεις και να κάνει την χειρουργική επέμβαση που πρέπει να κάνει. Άρα θα δεχόμουνα να χειρουργηθώ από έναν καλά εκπαιδευμένο γιατρό. Και καλά εκπαιδευμένος γιατρός σημαίνει συνδυασμός θεωρητικής γνώσης, δεξιοτήτων, φυσικά προσομοίωσης, αλλά και με μεγάλη κλινικής εμπειρίας.
Ερ: Σε ποιες ιατρικές ειδικότητες είναι πιο χρήσιμη η προσομοίωση ;
Απ: Η προσομοίωση είναι πολύ χρήσιμη σε όλες τις φάσεις της ιατρικής εκπαίδευσης, από τα πολύ απλά πράγματα όπως πχ. η αιμοληψία, μέχρι τις πιο σύνθετες τεχνικές χειρουργικής. Η λαπαροσκοπική και η ρομποτική χειρουργική έχουν πολλά συστήματα προσομοίωσης από τα οποία πρέπει να περάσει ο νέος γιατρός. Ακριβώς, όπως ένας πιλότος πριν ξεκινήσει να πετάει ένα αεροσκάφος με επιβάτες μέσα, περνάει από τους προσομοιωτές για πάρα πολλές ώρες.
Ενθαρρυντικές οι μετρήσεις για την κλινική έκβαση
Ερ: Η ιατρική προσομοίωση προβάλλεται ως μεγάλη πρόοδος. Υπάρχουν αξιολογήσεις ότι βελτιώνει ουσιαστικά την κλινική έκβαση ή απλώς δημιουργεί τεχνολογικό εντυπωσιασμό;
Απ: Οι μελέτες κλινικής έκβασης απαιτούν πάρα πολλά χρόνια για να γίνουν και πολύ μεγάλο δείγμα. Πρέπει να περιμένουμε να συμπληρωθούν πολλά χρόνια από την ενσωμάτωση της προσομοίωσης, να βγουν αυτοί οι γιατροί που έχουν εκπαιδευτεί με αυτόν τον τρόπο, να ασκήσουν την ιατρική και να μετρηθούν οι δεξιότητές τους. Το καλό όμως, με αυτά τα συστήματα είναι ότι μπορούν να μετρήσουν τις δεξιότητες των φοιτητών, δηλαδή μπορούν να αξιολογήσουν τον εκπαιδευόμενο πόσο καλά κάνει μία τεχνική. Και να παρουσιάσουν την αξιολόγηση και στον ίδιο για να βελτιώσει τα λάθη του, αλλά και στους εκπαιδευτές του. Όσο λοιπόν, έχουμε τέτοιες μετρήσεις είναι όλες πολύ ενθαρρυντικές.
Ερ: Αναρωτιέμαι πάντως αν σε κάποιες περιπτώσεις η τεχνολογία χρησιμοποιείται για να καλύψει ελλείψεις προσωπικού στα συστήματα υγείας;
Απ: Είναι κάτι για το οποίο πολλοί αναρωτιούνται. Η τεχνολογία δεν μπορεί να καλύψει τις ελλείψεις του απαραίτητου προσωπικού. Υπάρχει ένα μίνιμουμ προσωπικού απολύτως απαραίτητο για να χειρίζεται την τεχνολογία, να εξασφαλίζει την καλή της λειτουργία, για να τη βάζεις την υπηρεσία του ασθενούς. Δεν μπορεί η τεχνολογία από μόνη της να καλύψει ας πούμε τους νοσηλευτές που τόσο μας λείπουν στα ελληνικό σύστημα υγείας, ή τους ειδικευόμενους γιατρούς μας.
Η ενσυναίσθηση δεν διδάσκεται σε μία κούκλα
Ερ: Ποιο είναι το πιο σημαντικό πράγμα που δεν μπορεί να διδάξει ένας προσομοιωτής σε έναν νέο ιατρό;
Απ: Το πιο σημαντικό και αυτό που είναι στον πυρήνα της ιατρικής εκπαίδευσης είναι η προσέγγιση στον άνθρωπο. Αυτό δεν μπορεί να διδαχθεί παρά μόνο με την επικοινωνία με τον ασθενή και με την οικογένειά του. Η ενσυναίσθηση, οι ηθικές αξίες που πρέπει να αναπτύξει ο νέος γιατρός, σαφώς δεν μπορούν να διδαχτούν σε ένα περιβάλλον προσομοίωσης. Απαιτούν επαφή με τον άνθρωπο, με τον πάσχοντα, αλλά και πολύ καλούς δασκάλους.
Ερ: Πού τοποθετείται πλέον η ανθρωποκεντρική ιατρική; Πόσο κοντά στον ασθενή μπορεί να κρατήσει το νέο γιατρό η προσομοίωση;
Απ: Η προσομοίωση δεν μπορεί να υποκαταστήσει την επαφή με τον ασθενή. Εμείς επειδή ξέρουμε τις τεχνολογικές εξελίξεις και όλες αυτές τις εξετάσεις που έχουμε στη διάθεση μας, πολύ συχνά πέφτουμε στην παγίδα χωρίς καν να εξετάσουμε τον ασθενή, να τον παραπέμψουμε για αξονική, μαγνητική και σε όλα τα προηγμένα μηχανήματα. Όμως, στην εκπαίδευση των φοιτητών κρατάμε το ανθρωποκεντρικό στοιχείο και τονίζουμε ότι στον πυρήνα της διάδρασης με τον ασθενή, είναι πάντα η ανθρώπινη επαφή και σε ιατρικό επίπεδο για να σου πει τα συμπτώματά του, να ακούσεις το ιστορικό του προσεκτικά κλπ, αλλά και σε επίπεδο ενσυναίσθησης.
Η Ιατρική Σχολή του ΕΚΠΑ σε πορεία εξωστρέφειας- Αναμένονται νέες διεθνείς συμφωνίες
Ερ: Η Ιατρική Σχολή είναι μονίμως στις 100-150 στο κόσμο στις παγκόσμιες κατατάξεις. Κάνετε άλματα στην εκπαίδευση και την εξωστρέφεια. Πρόσφατα ανοίξατε παράρτημα στην Κύπρο. Τι άλλο έχουμε να περιμένουμε;
Απ: Πραγματικά είμαστε πάρα πολύ περήφανοι για τη θέση της Ιατρικής Σχολής του Πανεπιστημίου Αθηνών. Είναι 200 ετών, η αρχαιότερη Ιατρική Σχολή της χώρας, η Σχολή που έχτισε το σύστημα υγείας με τους γιατρούς που έβγαζε, επί 100 χρόνια ήταν η μοναδική Ιατρική Σχολή της Ελλάδας. Συνεχίζουμε δυναμικά στο μέλλον. Αυτή τη στιγμή, τρέχουμε τρία προπτυχιακά προγράμματα: το ελληνικό μας πρόγραμμα το πολύ μεγάλο, το αγγλόφωνο πρόγραμμα για ξένους φοιτητές και τους τελευταίους μήνες έχουμε ξεκινήσει και το πρόγραμμά μας στην Κύπρο. Άρα, είμαστε σε μία πορεία διεθνοποίησης και εξωστρέφειας, την οποία θα συνεχίσουμε πολύ πιο έντονα με διεθνείς συμφωνίες, και με κριτήριο το όφελος των φοιτητών μας. Οι φοιτητές που παίρνουμε, είναι οι καλύτεροι μαθητές στην Ελλάδα και έχουμε την υποχρέωση απέναντι τους, στις οικογένειες τους και στην ελληνική κοινωνία, να τους βγάλουμε και κορυφαίους γιατρούς.
Ερ: Είθισται πανεπιστημιακά ιδρύματα αυτού του βεληνεκούς να έχουν παραρτήματα;
Απ: Το πανεπιστήμιο Αθηνών και ειδικά η Ιατρική σχολή είναι το πρώτο ελληνικό δημόσιο Πανεπιστήμιο που κάνει τέτοιο παράρτημα και είμαστε ιδιαίτερα ευτυχείς που το κάνουμε στην Κύπρο, μία χώρα με την οποία έχουμε αδελφικούς, ιστορικούς και εθνικούς δεσμούς. Δεν είθισται. Είμαστε οι πρώτοι και ελπίζουμε να ανοίξει ο δρόμος για περισσότερη εξωστρέφεια των ελληνικών δημόσιων πανεπιστημίων.
