Η δράση εντάσσεται σε μια ευρύτερη πρωτοβουλία που ξεκίνησε τον Μάιο του 2025, με στόχο, όπως τονίζει μιλώντας στα Μακεδονικά Νέα ο υπάλληλος του ΚΙΘ και ερευνητής ιστορικός Νικόλας Μαραντζίδης, «να ανασυνθέσουμε την πολιτισμική ταυτότητα της πόλης μέσα από την ιστορική μνήμη των κοινοτήτων της».
Από την Ευαγγελίστρια στα δυτικά κοιμητήρια
Ο κύκλος των περιπάτων άνοιξε από το ιστορικό κοιμητήριο της Ελληνορθόδοξης Κοινότητας «Παναγία Ευαγγελίστρια» επί της οδού Αγίου Δημητρίου και συνεχίστηκε στα κοιμητήρια των Διαμαρτυρομένων και της Αρμενικής Κοινότητας, επί της οδού Ελένης Ζωγράφου.
«Οι περίπατοι δεν αφορούν μόνο την αξία των κοιμητηρίων ή τα πρόσωπα που βρίσκονται θαμμένα εκεί», σημειώνει ο κ. Μαραντζίδης. «Αναψηλαφούν την παρουσία ολόκληρων κοινοτήτων στην πόλη της Θεσσαλονίκης από την περίοδο της Οθωμανικής κυριαρχίας. Είναι μια ουσιαστική αναφορά στην ίδια την ιστορία της πόλης», συνεχίζει.
Όπως εξηγεί ο ίδιος, στο επίκεντρο δεν βρίσκονται μόνο τα μνήματα, αλλά η διαδρομή των ανθρώπων και των κοινοτήτων που άφησαν το αποτύπωμά τους στη δημόσια, κοινωνική και πολιτισμική ζωή της Θεσσαλονίκης.
Η καθολική κοινότητα και η «φράγκικη» παρουσία
Στο Καθολικό Κοιμητήριο «Άγιος Βικέντιος» η ξενάγηση εστιάζει στη λεγόμενη «φράγκικη» παρουσία στη Θεσσαλονίκη και στη συμβολή της στην εξέλιξη της πόλης.
Πηγή: Facebook/Dark tourism Thessaloniki
Στον χώρο συναντώνται οικογενειακοί τάφοι αλλά και μνήματα όπου έχει πραγματοποιηθεί ανακομιδή οστών -πρακτική που, όπως επισημαίνει ο κ. Μαραντζίδης, αποτελεί καθιερωμένη διαδικασία τόσο για την καθολική όσο και για την ελληνορθόδοξη παράδοση, σε αντίθεση με τους διαμαρτυρόμενους.
Ιδιαίτερο ενδιαφέρον παρουσιάζουν τα μνήματα σημαντικών προσωπικοτήτων, μεταξύ των οποίων ο αρχιτέκτονας Βιταλιάνο Ποζέλι και ο Πιέτρο Αρριγκόνι, έργα των οποίων εξακολουθούν να δίνουν τη δική τους «σφραγίδα» στην εικόνα της πόλης.
Πέρα από τη βιογραφική προσέγγιση, οι συμμετέχοντες έχουν την ευκαιρία να εξετάσουν την αρχιτεκτονική και καλλιτεχνική τυπολογία των μνημάτων, να εντοπίσουν μορφολογικές αναφορές και να συγκρίνουν τα ταφικά μνημεία με εκείνα άλλων κοιμητηρίων της Θεσσαλονίκης.
Το νέο Ισραηλιτικό Κοιμητήριο και η μνήμη της απώλειας
Στο Ισραηλιτικό Κοιμητήριο η περιήγηση αποκτά έντονο ιστορικό και συμβολικό χαρακτήρα.
Το σημερινό κοιμητήριο ιδρύθηκε μετά την καταστροφή του παλαιού εβραϊκού νεκροταφείου, ενός από τα μεγαλύτερα της Ευρώπης, που βρισκόταν στον χώρο όπου σήμερα έχει αναπτυχθεί το campus του Αριστοτέλειου Πανεπιστημίου Θεσσαλονίκης.
Πηγή: Shutterstock
Το παλαιό κοιμητήριο, όπου είχαν ταφεί περίπου μισό εκατομμύριο άνθρωποι, καταστράφηκε κατά τη διάρκεια της γερμανικής Κατοχής. Το νέο κοιμητήριο -όπως σημειώνει ο κ. Μαραντζίδης- αφορά κυρίως τους επιζώντες της εβραϊκής κοινότητας οι οποίοι επέστρεψαν στη Θεσσαλονίκη μετά το Ολοκαύτωμα.
«Μέσα από αυτή τη διαδρομή», τονίζει ο κ. Μαραντζίδης, «αναδεικνύεται η παρουσία της μεγάλης, παλαιότερης εβραϊκής κοινότητας της πόλης πριν από το Ολοκαύτωμα, αλλά και η προσπάθεια συνέχειας και επιβίωσης μετά την καταστροφή».
Αυξημένο ενδιαφέρον συμμετοχής
Ερωτηθείς για την ανταπόκριση του κοινού της πόλης για τους ιστορικούς περιπάτους, ο υπάλληλος του ΚΙΘ και ερευνητής ιστορικός επισημαίνει πως το ενδιαφέρον είναι έντονο.
«Στις περιηγήσεις μας στο νεκροταφείο του Ζέιτενλικ, στο Συμμαχικό Νεκροταφείο του Πρώτου Παγκοσμίου Πολέμου, η συμμετοχή “άγγιζε” σε κάθε γκρουπ τα 70 - 80 άτομα, αλλά χώρος εκεί ήταν ευρύτερος και η ακουστική μας βοηθούσε. Με τη βοήθεια και των τεχνικών μέσων, όπως μπορεί να είναι ένας τηλεβόας, μπορούμε να εξασφαλίσουμε τη συμμετοχή γύρω στα 60 περίπου άτομα σε κάθε γκρουπ», εξηγεί.
Οι περίπατοι ξεκινούν στις 10.00 π.μ., με σημείο συνάντησης την κεντρική είσοδο κάθε κοιμητηρίου.
Ημερομηνίες
Καθολικό Κοιμητήριο «Άγιος Βικέντιος»
Μάρτιος: 14, 28
Απρίλιος: 4, 18, 25
Μάιος: 9, 16, 23
Ισραηλιτικό Κοιμητήριο
Απρίλιος: 19, 26
Μάιος: 10, 24
Για δηλώσεις συμμετοχής, οι ενδιαφερόμενοι μπορούν να επικοινωνούν με το ΚΙΘ στο 2313 318701 και στο e-mail [[email protected]](mailto:[email protected]), καθώς και με τον κ. Νικόλαο Μαραντζίδη (6988115731, [[email protected]](mailto:[email protected])).
